Szkice archiwalno-historyczne nr 14, 2017

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF

21 grudnia 2017

Cena: 25 zł

ARTYKUŁY I MATERIAŁY

Krystyna Sitarz

Praca zarobkowa osób osadzonych w więzieniu w Tarnowskich Górach (1922–1939) w świetle spuścizny dokumentacyjnej Archiwum Państwowego w Katowicach

Przemysłowy charakter polskiego Górnego Śląska miał spory wpływ na wysoki odsetek czynów karalnych oraz liczbę osób osadzonych w więzieniach. Ponieważ miesięczny koszt utrzymania jednego więźnia był bardzo wysoki Ministerstwo Sprawiedliwości postanowiło kwoty potrzebne na ich finansowanie przerzucić w miarę możliwości na nich samych. Miała się do tego przyczynić masowa produktywizacja więźniów. Funkcjonariusze więzienia w Tarnowskich Górach, stosując się do poleceń Ministerstwa Sprawiedliwości, podjęli szereg inicjatyw nakierowanych na produktywizację więźniów. Zatrudnianie osadzonych z więzienia w Tarnowskich Górach na zlecenie osób prywatnych dość szybko wzbudziło negatywne emocje wśród społeczeństwa i doprowadziło do licznych protestów osób obawiających się utraty zatrudnienia. W związku z tym Więzienie w Tarnowskich Górach skupiło się na rozwoju własnych warsztatów, działających w obrębie murów więziennych, osiągając z tego tytułu dochód. Najbardziej opłacalną, aczkolwiek nie jedyną, inwestycją tarnogórskiego więzienia był prężnie działający zakład tapicerski.

 

Erwerbsarbeit von Inhaftierten des Gefängnisses in Tarnowitz (1922–1939) im Lichte des dokumentarischen Bestandes des Staatsarchivs in Kattowitz

Der industrielle Charakter der Region hatte einen beträchtlichen Einfluss auf den hohen Prozentsatz von Straftaten sowie auf die Zahl der in den Gefängnissen Inhaftierten. Da die monatlichen Kosten pro Gefangenem sehr hoch waren, entschied sich das Justizministerium dazu, die Inhaftierten möglichst selbst dafür aufkommen zu lassen. Diesem Zweck sollte die massenhafte Eingliederung der Häftlinge in den wirtschaftlichen Arbeitsprozess dienen. Die Verantwortlichen der Justizvollzugsanstalt in Tarnowitz hielten sich diesbezüglich an die Weisungen des Justizministeriums und unternahmen eine Reihe von Initiativen zur Eingliederung der Häftlinge. Die Beschäftigung von Inhaftierten in der Privatwirtschaft rief in der Bevölkerung jedoch recht schnell negative Reaktionen hervor und führte zu zahlreichen Protesten von Menschen, die den Verlust ihres Arbeitsplatzes befürchteten. Aufgrund dessen konzentrierte sich die Justizvollzugsanstalt in Tarnowitz auf den Ausbau der eigenen Werkstätten innerhalb der Gefängnismauern, aus deren Betrieb Einkünfte generiert wurden. Die lukrativste, wenngleich nicht die einzige Investition des Tarnowitzer Gefängnisses, war der sich dynamisch entwickelnde Polstereibetrieb.

 

Earnings of people imprisoned in Tarnowskie Góry (1922–1939) in the light of the Documentary heritage of the State Archives in Katowice

The industrial character of Polish Upper Silesia had a significant impact on the high proportion of punishable acts and the number of inmates. Since the monthly maintenance cost of one prisoner was very high, the Ministry of Justice decided the prisoners themselves should help with the costs of their own upkeep. Massive productivisation of prisoners was to contribute to this. Prison officers of the Tarnowskie Góry Prison, following the instructions of the Ministry of Justice, undertook a number of initiatives aimed at the productivisation of prisoners. The employment of inmates in Tarnowskie Góry for private individuals quickly sparked negative emotions among the public and led to numerous protests organised by people afraid of losing their jobs. As a result, the Tarnowskie Góry Prison focused on the development of its own workshops, operating within the prison walls and bringing income. The most cost-effective, although not the only, investment in the Tarnowskie Góry Prison was a thriving upholstery workshop.

 

Edward Długajczyk

Polska konspiracja wojskowa w powiecie katowickim przed III powstaniem śląskim

Po drugim powstaniu śląskim z sierpnia 1920 roku nastąpiła reorganizacja polskiej konspiracji wojskowej na Górnym Śląsku. W miejsce zlikwidowanej Polskiej Organizacji Wojskowej utworzono nowy ośrodek decyzyjny pod nazwą Centrala Wychowania Fizycznego, a od stycznia 1921 roku – Dowództwo Obrony Plebiscytu. Zmieniały się również terenowe struktury konspiracyjne. Artykuł przedstawia te zmiany na przykładzie powiatu katowickiego pod komendanturą Walentego Fojkisa. W tym czasie na bazie obwodów, na które dzieliły się powiaty, poczęły się wyłaniać bataliony. W powiecie katowickim w kwietniu 1921 roku, w przededniu trzeciego powstania, wykształciło się sześć batalionów liniowych oraz batalion szturmowy. Artykuł podaje składy personalne ich dowództw i w miarę możności również dowódców poszczególnych kompanii.

 

Der polnische militärische Untergrund im Kreis Kattowitz vor dem Dritten Schlesischen Aufstand

Nach dem Zweiten Schlesischen Aufstand vom August 1920 kam es zur Reorganisation des polnischen militärischen Untergrunds in Oberschlesien. An die Stelle der aufgelösten Polnischen Militärorganisation trat mit dem Zentrum für Leibesübungen zunächst ein neues Führungsorgan, das im Januar 1921 von der Führungsstelle für die Verteidigung des Plebiszits abgelöst wurde. Auch die Gebietsstrukturen der Untergrundbewegung unterlagen Veränderungen. Der vorliegende Aufsatz rekonstruiert diesen Wandel am Beispiel des Kreises Kattowitz unter der Kommandantur von Walenty Fojkis. In dieser Zeit wurden auf der Basis von Bezirksstrukturen, die in Kreise aufgeteilt waren, die ersten Bataillone gebildet. Wenige Wochen vor Ausbruch des Dritten Schlesischen Aufstandes wurden sechs Linienbataillone sowie ein Sturmbataillon geschaffen. Der Aufsatz bietet eine personelle Aufstellung der Kommandostrukturen sowie, falls eine Rekonstruktion möglich war, auch der Führung der einzelnen Kompanien.

 

Polish Military Conspirators in the District of Katowice before the Third Silesian Insurrection

After the Second Silesian Uprising of August 1920, a reorganization of the Polish military entity in Upper Silesia took place. In place of the liquidated Polish Military Organization a new decision-making centre was established under the name of the Physical Education Headquarters, and from January 1921 – the Command of Plebiscite Defense. There were also changes in underground structures. The article presents these changes with the example of the District of Katowice under the command of Walenty Fojkis. At that time, battalions began to appear based on districts divided into poviats. In the District of Katowice in April 1921, on the eve of the third uprising, six front-line battalions and an assault battalion were formed. The article provides the personnel composition of their command and, where possible, the commanders of the individual companies.

 

Jan Piotr Strzemecki

Volksdeutsche z Kreis Krenau O/S

Sprawy volksdeutschów i volkslisty dziesiątki lat po II wojnie światowej obrosły w różnego rodzaju mity. Historycy piszący o latach okupacji 1939–1945 nie pomijają tego tematu, ale efekty są często niezadawalające, bo nie sięgają do materiałów źródłowych, ale wtórnie przerabiają materiał opracowany zaraz po wojnie. Artykuł ten stara się wypełnić te braki. Przytoczone w nim obszerne fragmenty dokumentów archiwalnych, mają oddać atmosferę tamtych czasów i udokumentować niepełną historię „volksdeutschów z Kreis Krenau”. Bowiem aby otrzymać DVL nie wystarczyło napisać w kwestionariuszu, na przykład że się walczyło w armii austriacko-węgierskiej, otrzymało różnego rodzaju medale i odznaczenia, czy lubi się porządek lub podziwia kulturę niemiecką. Wszystkich kwestionariuszy, które się zachowały w zespole starosty chrzanowskiego jest 2.063, i to one stanowią podstawę opracowania.

 

Volksdeutsche aus dem Kreis Krenau O/S

In den Jahrzehnten nach dem Zweiten Weltkrieg wurden die Themen Volksdeutsche und Volksliste verschiedentlich zu einem Mythos verklärt. Die Historiker, die sich mit der Besatzungszeit zwischen 1939 und 1945 auseinandersetzen, übergehen diese Themen zwar nicht, allerdings greifen sie in der Regel nicht auf Quellenmaterialien zurück, sondern berufen sich auf Ausarbeitungen, die unmittelbar nach dem Krieg entstanden sind. Dies führt häufig dazu, dass ihre Arbeitsergebnisse nicht zufriedenstellend sind. Der vorliegende Aufsatz soll diesen Desideraten abhelfen. Die hier vorgestellten umfangreichen Fragmente von Archivmaterialien sollen die Atmosphäre der damaligen Zeit wiedergeben und die unvollständige Geschichte der „Volksdeutschen aus dem Kreis Krenau“ dokumentieren. Um in die Deutsche Volksliste (DVL) eingetragen zu werden, genügte es nämlich nicht, in der österreichisch-ungarischen Armee gekämpft zu haben, verschiedene Medaillen und Auszeichnungen vorweisen zu können oder ordnungsliebend zu sein und die deutsche Kultur zu bewundern. Insgesamt sind 2.063 Fragebögen im Bestand des Krenauer Landratsamtes erhalten geblieben. Sie stellen die Grundlage für die vorliegende Abhandlung dar.

 

Zbigniew Bereszyński

Koleje pod specjalnym nadzorem. Służba Bezpieczeństwa jako instrument nadzoru państwowego nad koleją w czasach PRL (1980–1990)

Od 1957 roku kolej pozostawała pod operacyjnym nadzorem Służby Bezpieczeństwa (dalej SB), funkcjonującej w strukturach organizacyjnych resortu spraw wewnętrznych. Od 1975 roku w niektórych województwach, a od 1979 roku już w całym kraju realizacja związanych z tym zadań należała do kompetencji pionu III „A” SB. Sytuacja znacznie zmieniła się w związku z powstaniem „Solidarności”. W lutym 1981 roku całokształt spraw związanych z „ochroną” transportu i komunikacji znalazł się w gestii Wydziału XI Departamentu II Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Terenowym odpowiednikiem tego wydziału były sekcje XI wydziałów II w komendach wojewódzkich Milicji Obywatelskiej. Funkcjonariusze pionu II SB zajmowali się w szczególności rozpracowaniem kolejarskiej „Solidarności”, a także aktywnie uczestniczyli w przygotowaniach do wprowadzenia stanu wojennego. W listopadzie 1983 roku sprawy związane z „ochroną” kolei przejął pion V aparatu bezpieczeństwa (dawny pion III „A”), reprezentowany w terenie przez wydziały V wojewódzkich urzędów spraw wewnętrznych oraz referaty bądź sekcje V analogicznych urzędów  rejonowych i miejskich. We wrześniu 1989 roku dotychczasowe zadania pionu V SB przejął nowo utworzony pion ochrony gospodarki. Nadzór SB nad koleją skończył się w pierwszych tygodniach 1990 roku wraz z zamknięciem ostatnich spraw operacyjnych o takiej tematyce.

 

Eisenbahnen unter spezieller Aufsicht. Der Sicherheitsapparat als Instrument staatlicher Aufsicht über die Eisenbahn in der Volksrepublik Polen (1980–1990)

Seit 1957 unterstand die Eisenbahn der operationellen Aufsicht des Sicherheitsdienstes (SB), der organisatorisch dem Innenministerium unterstellt war. Die in diesem Zusammenhang zu realisierenden Aufgaben lagen in manchen Wojewodschaften seit 1975 und vier Jahre später dann im gesamten Land in den Händen der Abteilung III „A“ des Sicherheitsdienstes. Mit der Entstehung des Gewerkschaftsbundes „Solidarność” kam es diesbezüglich zu erheblichen Veränderungen. Im Februar 1981 fiel die Gesamtheit der mit dem „Schutz“ von Transport und Verkehr zusammenhängenden Aufgaben in den Kompetenzbereich des Fachbereichs XI der Abteilung II des Innenministeriums. Auf Gebietsebene bildeten die Sektionen XI der Fachbereiche II innerhalb der Wojewodschaftskommandanturen der Bürgermiliz Gegenstücke dazu. Die Funktionäre der Abteilung II des Sicherheitsdienstes waren insbesondere für die Unterwanderung der Strukturen der „Solidarność“ bei der Eisenbahn zuständig und überdies an den Vorbereitungen zur Ausrufung des Kriegsrechts aktiv beteiligt. Im November 1983 übernahm die Abteilung V des Sicherheitsapparates (ehemalige Abteilung III „A“) die mit dem „Schutz“ der Eisenbahn in Zusammenhang stehenden Aufgaben. Auf Gebietsebene wurde sie durch die Abteilungen V der Wojewodschaftsämter für Innere Angelegenheiten sowie durch die Referate oder Sektionen V analog dazu stehender Bezirks- und Stadtämter repräsentiert. Im September 1989 übernahm die neu geschaffene Abteilung für Wirtschaftsschutz den Aufgabenbereich der Abteilung V des Sicherheitsdienstes. Die Aufsicht über die Eisenbahn durch den Sicherheitsdienst endete in den ersten Wochen des Jahres 1990, als die letzten operationellen Tätigkeiten auf diesem Gebiet abgeschlossen wurden.

 

Railways under Special Supervision. Security apparatus as the instrument of state supervision over the railways in the period of People’s Poland (1980–1990)

From 1957, the railways remained under the operational supervision of the Security Service (hereinafter SB), functioning within the organisational structures of the Ministry of the Interior. From 1975, in some voivodships, and throughout the whole country from 1979, the implementation of related tasks was a responsibility of the SB‘s department III „A“. The situation changed considerably in connection with the emergence of “Solidarity”. In February 1981, all matters related to the „protection“ of transport and communication were handled by the Branch XI of the Department II of the Ministry of the Interior. The field equivalent of this department were sections XI of divisions II in the provincial headquarters of the Civic Militia. The officers of the SB Division II dealt, in particular, with the development of the railway “Solidarity” and actively participated in preparations for the introduction of martial law. In November 1983, matters related to the “protection” of the railways were taken over by the Department V of the security apparatus (former III “A”), represented in the field by departments V of the voivodship interior offices or sections V of corresponding regional and municipal offices. In September 1989 the current tasks of the SB‘s Department V were taken over by the newly formed division of the economical protection. The SB‘s supervision over the railways ended in the first weeks of 1990 with the closure of the last case relating to the subject.

 

Edward Długajczyk

Wstęp do projektowanego „Inwentarza analitycznego Archiwum Powstań Śląskich”

Archiwum Powstań Śląskich w wyniku drugiej wojny światowej podzieliło się na dwie części; jedna pozostała w Centralnym Archiwum Wojskowym w Warszawie-Rembertowie, druga znalazła się w Instytucie Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku. Niedostatki obecnych spisów inwentarzowych i związane z nimi trudności w znajdywaniu potrzebnych informacji skłaniają do potrzeby opracowania „Inwentarza analitycznego”. Miałby on ewidencyjnie ponownie spoić obie rozczłonkowane części Archiwum oraz dokładnie opisać struktury śląskiej konspiracji wojskowej i same dokumenty. Jednostki aktowe w projektowanym inwentarzu otrzymałyby tytuły adekwatne do zawartości i w dużej mierze zostałyby poszerzone nawet do formy regestów, daty skrajne uściślone do miesięcy i niektóre również do dni, otrzymałyby informację o liczbie stron. Artykuł zawiera propozycję wstępu do takiego inwentarza. Omawia kolejno dzieje Archiwum, stan dotychczasowego opracowania akt, przeprowadzone mikrofilmowanie i skanowanie, próby tworzenia personalnej bazy danych i w podsumowaniu charakterystykę archiwaliów związanych z powstaniami śląskimi.

 

Einführung in die Konzeption eines „Analytischen Verzeichnisses des Archivs der Schlesischen Aufstände“

Infolge des Zweiten Weltkrieges wurde das Archiv der Schlesischen Aufstände in zwei Teile getrennt; ein Teil befindet sich wie ursprünglich im Militärischen Zentralarchiv in Warschau-Rembertów, der andere fand seinen Weg in das Józef-Piłsudski-Institute in New York. Die Mängel der momentan verfügbaren Inventarlisten und die sich daraus ergebenden Schwierigkeiten bei der Suche nach Informationen zeigen die Notwendigkeit der Erstellung eines „analytischen Verzeichnisses“ auf. Ein solches könnte die beiden Bestandsteile des Archivs auf Erfassungsebene wieder zusammenführen und böte die Möglichkeit, Kurzbeschreibungen der Dokumente zu erstellen, die wiederum eine genauere Untersuchung der Struktur des schlesischen militärischen Untergrundes ermöglichen würden. Innerhalb des konzipierten Verzeichnisses würden die Akteneinheiten eindeutige Titel erhalten und daraus Regeste erstellt werden, in denen die Angaben bis auf den Monat oder sogar den Tag genau und auch Informationen über den jeweiligen Umfang enthalten sind. Der vorliegende Aufsatz beinhaltet den Vorschlag für die Einführung eines solchen Verzeichnisses. Überdies stellt er die Geschichte des Archivs und den aktuellen Stand der Aufarbeitung samt Umfang der auf Mikrofilm aufgenommenen oder eingescannten Dokumente vor und beschreibt die Versuche zur Schaffung einer personenbezogenen Datenbank. In der Zusammenfassung geht der Beitrag abschließend auf die Charakteristik der mit den schlesischen Aufständen in Zusammenhang stehenden Archive ein.

 

An introduction to the proposed “Analytical inventory of the Archives of the Silesian Uprisings”

The Archives of the Silesian Uprisings were divided into two parts as a result of the Second World War; one remained in the Central Military Archive in Warsaw-Rembertów, the other was located in the Józef Piłsudski Institute in New York. The scarcity of the current inventories and the difficulty in finding the needed information lead to the necessity of developing an “Analytical inventory”. It would join the two separated parts of the Archives and thoroughly describe the structure of the Silesian military conspiracy and the documents themselves. Archive units in the proposed inventory would receive titles that are adequate to the content and would be broadened even to the form of registers, extreme dates would be refined to months and some to days, and they would receive information on the number of pages. The article includes a proposed introduction to such an inventory. It discusses the history of the Archives, the status of the files analysed so far, the microfilming and scanning, attempts to create a database of personal details, and it summarizes the characteristics of the archives related to the Silesian uprisings.

 

Katarzyna Kwaśniewicz

Badanie stanu zachowania zasobu w Archiwum Państwowym w Katowicach

W styczniu 2017 roku w Archiwum Państwowym w Katowicach przeprowadzone zostało badanie, którego celem było poznanie stanu zachowania zgromadzonych archiwaliów. Zdecydowano, że typowanie materiałów do badania odbywać się będzie według zmodyfikowanej metody stanfordzkiej, natomiast samo badanie zostanie rozszerzone, by, tak jak w metodzie holenderskiej, zebrać dodatkowe informacje na temat kondycji zbioru. Do badań przeznaczono materiały aktowe pochodzące z XIX i XX wieku przechowywane w magazynie w budynku nr 9 oraz w magazynie 804 w budynku nr 8 Archiwum. Łącznie badanie przeprowadzono na ok. 12.000 metrów bieżących akt z 13.941,65 metrów bieżących przechowywanych w katowickim Archiwum.

 

Analyse des Erhaltungsstatus des Bestandes im Staatsarchiv Kattowitz

Im Januar 2017 fand im Staatsarchiv in Kattowitz eine Analyse statt, deren Ziel die Feststellung des Erhaltungsstatus der angehäuften Archivalien war. Man entschied sich dazu, die Auswahl der zur Analyse herangezogenen Materialien gemäß der Stanford-Methode durchzuführen. Dagegen sollte die eigentliche Untersuchung im Sinne der holländischen Methode erweitert werden, um zusätzliche Informationen über den Zustand des Bestandes zu erhalten. Als Gegenstand der Analyse wurden Aktenmaterialien aus dem 19. und 20. Jahrhundert bestimmt, die im Lager des Gebäudes 9 sowie im Lager 804 des Gebäudes 8 des Archivs aufbewahrt werden. Insgesamt wurden auf diese Weise 12.000 von 13.941,65 laufenden Metern Akten analysiert.

 

Investigation into the State of Preservation of Fonds in the State Archives in Katowice

In January 2017, a study was conducted at the State Archives in Katowice in order to learn the state of preservation of collected fonds. It was decided that the way of picking the materials to be investigated would follow the modified Stanford method, while the study itself would be extended to, as in the Dutch method, gather additional information on the condition of the collection. The materials from the 19th and 20th century stored in the warehouse in the building No. 9 and in the warehouse 804 in the building No. 8 of the Archives were to be analysed. An analysis of 12,000 linear meters of the total of 13,941.65 linear meters of fonds stored in the Katowice Archives was conducted.

 

KOMUNIKATY

Izabela Wojcik-Kühnel

Ewa von Tiele-Winckler – Górnośląski Anioł Miłosierdzia. Dzieło i życie Matki Ewy z Miechowic

Ewa von Tiele-Winckler, diakonisa zwana Matką Ewą, jest postacią niezwykłą i fascynującą, osobą, która oddała się całkowicie Bogu i stworzyła pod koniec XIX wieku jedno z największych dzieł miłosierdzia w Europie Środkowowschodniej. Związana była z Miechowicami, obecnie dzielnicą Bytomia, w których się urodziła i gdzie założyła słynne zakłady opiekuńcze pod nazwą Ostoja Pokoju. Celem artykułu jest przedstawienie postaci matki Teresy oraz opisanie działań, które doprowadziły do powstania wystawy jej poświęconej.

 

Eva von Tiele-Winckler – der oberschlesische Angel der Barmherzigkeit. Das Werk und leben der Mutter eva aus Miechowitz

Die Diakonisse Eva von Tiele-Winckler, auch als Mutter Eva tituliert, war eine außergewöhnliche und faszinierende Frau. Sie widmete ihr Leben Gott und schuf Ende des 19. Jahrhunderts eine der größten Einrichtungen der Barmherzigkeit in Ostmitteleuropa. Mit dem heutigen Beuthener Stadtteil Miechowitz, wo sie geboren wurde und die berühmte Betreuungseinrichtung unter dem Namen „Friedenshort“ errichtete, blieb sie zeitlebens verbunden. Der vorliegende Text stellt die Person Mutter Evas und ihr Wirken vor, auf deren Grundlage eine ihr gewidmete Ausstellung entstanden ist.

 

Eva von Tiele-Winckler – Upper Silesian Angel of Mercy. The work and life of Mother Eva from Miechowice

Eva von Tiele-Winckler, a deacon known as Mother Eva, is an extraordinary and fascinating figure, a person who gave herself completely to God and created one of the greatest works of mercy in Central and Eastern Europe at the turn of the 19th century. She was connected with Miechowice, now a borough of Bytom, where she was born and where she founded the famous nursing home under the name of „Friedenshort“/„Ostoja Pokoju”. The aim of the article is to present the figure of mother Eva and to describe the activities that led to the exhibition dedicated to her.

 

Konrad Graczyk

Ewakuacja Sądu Specjalnego w Bielsku (Sondergericht Bielitz) w świetle raportów urzędnika bielskiej prokuratury z 1945 roku

Opracowanie porusza zagadnienie ewakuacji funkcjonującego od września 1942 r. Sądu Specjalnego w Bielsku (Sondergericht Bielitz), będącego sądem karnym. Podstawę źródłową tekstu stanowią dwa raporty złożone w 1945 r. przez urzędnika bielskiej prokuratury, w których zrelacjonowano czynności podejmowane w związku ze zbliżaniem się do Bielska oddziałów sowieckich oraz opuszczenie miasta przez sąd i prokuraturę. Wynikające z raportów ustalenia konfrontowano z dotychczasowym stanem wiedzy naukowej w tym zakresie.

 

Die Evakuierung des Sondergerichts in Bielitz im Lichte der Berichte eines Beamten der Bielitzer Staatsanwaltschaft aus dem Jahr 1945

Die Ausarbeitung nimmt sich der Frage der Evakuierung des seit September 1942 existierenden Sondergerichts in Bielitz, eines Strafgerichts, an. Die Quellengrundlage für den vorliegenden Text stellen zwei 1945 erstattete Berichte eines Beamten der Bielitzer Staatsanwaltschaft über die Schritte dar, die im Zusammenhang mit den näher rückenden sowjetischen Truppen und der Flucht von Angehörigen des Gerichts und der Staatsanwaltschaft unternommen wurden. Die aus den Berichten gewonnenen Erkenntnisse werden mit dem bisherigen Forschungsstand auf diesem Gebiet konfrontiert.

 

Evacuation of the Special Court in Bielsko (Sondergericht Bielitz) in the Light of the Reports of an Official of the Public Prosecutor‘s Office in Bielsko in 1945

The issue concerns the evacuation of the Special Court in Bielsko (Sondergericht Bielitz), which was a criminal court from September 1942. The source of the text are two reports made in 1945 by an official of the Public Prosecutor‘s Office in Bielsko, in which he describes the activities undertaken in connection with the approach the Soviets to the city and the evacuation of the Magistrate and the Prosecutor‘s Office. The findings of the reports were confronted with the current state of knowledge in this area.

 

 

Zdzisław Jedynak

Publikacja pod tytułem „Regesty dokumentów przechowywanych na Górnym Śląsku/Regesty listin uloženych v Horním Slezsku” jako efekt współpracy polsko-czeskiej

Archiwa Państwowe w Katowicach i w Opolu mogą się poszczycić dobrą współpracą w zakresie działalności wydawniczej z archiwami zagranicznymi. Efektem dobrej współpracy obydwu archiwów z Archiwum Ziemskim w Opawie (Zemský archiv v Opavě) jest publikacja p.t. Regesty dokumentów przechowywanych na Górnym Śląsku (Regesty listin uloženych v Horním Slezsku). Wydane zostały dotychczas dwa tomy (w 2004 roku – obejmujący dokumenty wytworzone do 1400 roku i w 2011 roku – dokumenty z lat 1401–1450) i w przygotowaniu znajduje się obecnie tom III obejmujący dokumenty z lat 1451–1475.

 

Die Publikation unter dem Titel „Regesty dokumentów przechowywanych na Górnym Śląsku/Regesty listin uloženych v Horním Slezsku” [Die regesten der in Oberschlesien aufbewahrten Urkunden] als Resultat polnisch-tschechischer Zusammenarbeit

Die Staatsarchive in Kattowitz und Oppeln dürfen sich einer guten Zusammenarbeit auf dem Gebiet der Verlagstätigkeit mit ausländischen Archiven rühmen. Die Publikation Regesty dokumentów przechowywanych na Górnym Śląsku/Regesty listin uloženych v Horním Slezsku [Die Regesten der in Oberschlesien aufbewahrten Urkunden] ist ein Beispiel für die gute Zusammenarbeit der beiden Archive mit dem Landesarchiv in Troppau (Zemský archiv v Opavě). Bislang wurden zwei Bände herausgegeben (der erste Band von 2004 enthält Urkunden, die bis in das Jahr 1400 datieren, und der zweite, 2011 erschienene Band Urkunden aus den Jahren 1401–1450). Der dritte Band mit Urkunden aus der Zeit von 1451 bis 1475 befindet sich gegenwärtig in der Vorbereitung.

 

Publication under the title „regesty dokumentów przechowywanych na Górnym śląsku/ regesty listin uloženych v horním Slezsku” [Summaries documents Stored in Upper Silesia] as a result of polish-czech cooperation

State Archives in Katowice and Opole boast good cooperation in the field of publishing with foreign archives. The good cooperation between the both archives with the Provincial Archives in Opava (Zemský archiv v Opavě) resulted in a publication entitled Summaries documents Stored in Upper Silesia (Regesty dokumentów przechowywanych na Górnym Śląsku/Regesty listin uloženych v Horním Slezsku). So far, two volumes have been published (in 2004 – including documents produced up to 1400 and in 2011 – documents from the years 1401–1450). Volume 3 is currently in preparation – covering documents from 1451 to 1475.

 

Alicja Macek

Sprawozdanie z pracy nad wystawą pod tytułem „U źródeł Wisły”

W sierpniu 2016 roku, Archiwum Państwowe w Katowicach wraz z oddziałami w Bielsku-Białej, Cieszynie, Gliwicach i Pszczynie, na prośbę Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, włączyło się w projekt „Wisła w dokumencie archiwalnym”. Koordynatorami kwerendy archiwalnej w Katowicach zostali wyznaczeni Alicja Macek oraz Krzysztof Ścisło, którzy przygotowali również wystawę katowickiego Archiwum pod tytułem „U źródeł Wisły”.

 

Arbeitsbericht zur Ausstellung „An der Quelle der Weichsel“

Ab August 2016 engagierte sich das Staatsarchiv in Kattowitz mit seinen Außenstellen in Bielitz-Biala, Teschen, Gleiwitz und Pless auf Initiative der Generaldirektion der Staatsarchive im Rahmen des Projektes „Die Weichsel im Archivdokument“. Als Koordinatoren der Archivrecherche in Kattowitz wurden Alicja Macek und Krzysztof Ścisło bestimmt, die auch die Ausstellung des Kattowitzer Archivs unter dem Titel „An der Quelle der Weichsel“ vorbereitet haben.

 

Report on the preparation for the exhibition entitled “At the Source of the Vistula”

In August 2016, the State Archives in Katowice, along with branches in Bielsko-Biała, Cieszyn, Gliwice and Pszczyna, at the request of the Chief Director of the State Archives, joined the project “The Vistula in the Archival Document”. Alicja Macek and Krzysztof Ścisło, who also prepared an exhibition of the Katowice Archive under the title „At the Source of the Vistula”, were appointed the coordinators of the archival query in Katowice.

 

RECENZJE

Waldemar Schmidt: Iz prošlogo Nemcev dorevoljucionnogo Kazachstana. Osobennosti politiki carskoj i kolonial’noj administracii v poslednee decjatiletie XIX – načale XX weka. Istoričeskij očepk. Ust’-Kamenogorsk 2015, ss. 121 (Roman Smolorz)

Książka powinna się spotkać z dużym zainteresowaniem polskiego czytelnika, ponieważ wyjaśnia metody działania administracji carskiej, która była skierowana przeciwko Niemcom, ale w identycznej formie wycelowana była również w Polaków.

 

Waldemar Schmidt: Iz prošlogo Nemcev dorevoljucionnogo Kazachstana. Osobennosti politiki carskoj i kolonial’noj administracii v poslednee decjatiletie XIX – načale XX weka. Istoričeskij očepk. Ust’-Kamenogorsk 2015, 121 Seiten (Roman Smolorz)

Diese Publikation verdient es, das Interesse des polnischen Lesers zu wecken, denn darin werden die Methoden der zaristischen Administration erläutert, die sich zwar gegen die Deutschen richteten, aber in identischer Form auch auf Polen abzielten.

 

Waldemar Schmidt: Iz prošlogo Nemcev dorevoljucionnogo Kazachstana. Osobennosti politiki carskoj i kolonial’noj administracii v poslednee decjatiletie XIX – načale XX weka. Istoričeskij očepk. Ust’-Kamenogorsk 2015, 121 pages (Roman Smolorz)

The book should be of great interest to the Polish reader as it explains the methods of operation of the tsarist administration directed against the Germans and which was identical in form when aimed at Poles.

 

 

WSPOMNIENIA

Roland Banduch

Tadeusz Czajkowski (1951–2017)

Urodził się 6 lutego 1951 roku we Wrocławiu. W latach 1976–1980 studiował zaocznie na kierunku historyczno-archiwalnym na Uniwersytecie Wrocławskim. W 1982 roku podjął pracę jako archiwista zakładowy w WSS „Społem” we Wrocławiu. W następnym roku przeprowadził się do Raciborza, gdzie został zatrudniony w miejscowym Muzeum. W latach 80. XX wieku działał w podziemnych strukturach NSZZ „Solidarność” we Wrocławiu, a następnie w ramach Miejskiego Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” w Raciborzu. Dnia 1 października 1986 roku został zatrudniony w Archiwum Państwowym w Katowicach na stanowisku archiwisty w Oddziale w Raciborzu. W 1997 roku ze szczególnym zaangażowaniem ratował zasób archiwalny w czasie wielkiej powodzi. Zginął tragicznie dnia 26 lutego 2017 roku.

 

Tadeusz Czajkowski (1951–2017)

Tadeusz Czajkowski wurde am 6. Februar 1951 in Breslau geboren. Zwischen 1976 und 1980 studierte er per Fernstudium in den Fachrichtungen Geschichte und Archivistik an der Universität Breslau. Im Jahr 1982 wurde er Betriebsarchivar bei WSS „Społem“ in Breslau. Im darauffolgenden Jahr zog er nach Ratibor um, wo er eine Stelle im örtlichen Museum antrat. In den 1980er Jahren war er in den Untergrundstrukturen des Unabhängigen Selbstverwalteten Gewerkschaftsbundes „Solidarność“ in Ratibor aktiv. Am 1. Oktober 1986 wurde er vom Staatsarchiv in Kattowitz als Archivar in der Außenstelle in Ratibor eingestellt. Während des großen Oderhochwassers 1997 engagierte er sich besonders stark der Rettung des Archivbestandes. Er starb unter tragischen Umständen am 26. Februar 2017.

 

Tadeusz Czajkowski (1951–2017)

He was born on 6th February 1951 in Wrocław. In the years 1976–1980 he took a historical-archival course, extramurally, at the University of Wrocław. In 1982, he started work as a company archivist at WSS “Społem” in Wrocław. The following year he moved to Raciborz, where he was employed at the local museum. In the 1980s, he worked in underground structures of NSZZ “Solidarność” in Wroclaw and later in the Civic Committee “Solidarność” in Racibórz. On 1st October 1986, he found employment in the State Archives in Katowice as an archivist at the branch in Racibórz. In 1997, he was particularly committed to saving the archival fonds during the great flood. He died tragically on 26th February 2017.

 

Piotr Greiner

Jadwiga Osojca (1926–2017)

Jadwiga Osojca, de domo Dec urodziła się 13 lutego 1926 roku w Sokołowie Małopolskim, w powiecie rzeszowskim. W 1947 roku podjęła studia historyczne na Uniwersytecie Wrocławskim. Absolutorium uzyskała w 1950 roku, a w czerwcu 1952 roku obroniła pracę magisterską napisaną pod kierunkiem profesora Karola Maleczyńskiego. Od 1850 zatrudniona w ówczesnym Wojewódzkim Archiwum Państwowym w Katowicach. Przeszła wszystkie szczeble w hierarchii archiwalnej od archiwisty do starszego kustosza, pełniąc przez szereg lat stanowisko kierownika Oddziału IV Materiałów Archiwalnych Gospodarczych wytworzonych po 1945 roku. W 1985 roku przeszła na emeryturę, jednak aż do 1995 na pół etatu wykonywała obowiązki sekretarza katowickiej Komisji Metodycznej. Zmarła 21 lipca 2017 roku.

 

Jadwiga Osojca (1926–2017)

Jadwiga Osojca, de domu Dec, wurde am 13. Februar 1926 in Sokołów Małopolski im Kreis Rzeszów geboren. Im Jahr 1947 nahm sie ein Geschichtsstudium an der Universität Breslau auf. Drei Jahre später erhielt sie das Abgangszeugnis und im Juni 1952 verteidigte sie ihre Magisterarbeit bei Professor Karol Maleczyński. Sie wurde 1950 im damaligen Staatsarchiv Kattowitz auf Wojewodschaftsebene eingestellt, wo sie in den folgenden Jahrzehnten alle Ebenen der Archivhierarchie, angefangen von einer einfachen Archivarin bis zur Senior-Kustodin, durchlief. Dabei hatte sie über viele Jahre die Leitung der Abteilung IV „Wirtschaftsarchivsachen nach 1945“ inne. Obgleich sie im Jahr 1985 pensioniert wurde, blieb sie bis 1995 als Sekretärin bei der Methodischen Kommission in Kattowitz mit halber Stelle beruflich aktiv. Jadwiga Osojca verstarb am 21. Juli 2017.

 

Jadwiga Osojca (1926–2017)

Jadwiga Osojca, de domo Dec, was born on 13th February 1926 in Sokołów, Lesser Poland, in the Rzeszów district. In 1947 she undertook historical studies at the University of Wrocław. She graduated in 1950 and in June 1952 she successfully defended her Master’s thesis written under the supervision of Professor Karol Maleczynski. From 1950 employed in the then Voivodeship Archives in Katowice. She went through all the career steps – from an archivist to a senior curator, for a number of years serving as the head of the Department IV – the Archives of Economic Affairs, created after 1945. She retired in 1985, but until 1995 she worked part-time as a secretary of the Katowice Methodist Commission. She died on 21st July 2017.

 

SPRAWOZDANIA

Sprawozdanie Dyrektora Archiwum Państwowego w Katowicach za 2015 rok

W roku 2016 zasób Archiwum Państwowego w Katowicach powiększył się o 40,3 tysięcy jednostek archiwalnych w 81 zespołach archiwalnych oraz wielkości 567,6 metrów bieżących. Pod koniec 2015 roku zasób Archiwum obejmował 5498 zespołów archiwalnych z 2 411 138 jednostek o wielkości 23,1 kilometra bieżącego.

Dyrektor Archiwum Państwowego w Katowicach

Dr hab. Piotr Greiner

 

Bericht des Direktors des Staatsarchivs Kattowitz für das Jahr 2016

2016 wurden 40,3 tausend Archiveinheiten in 81 Archivfonds in einem Umfang von 567,6 laufenden Metern erschlossen und in die Bestände des Staatsarchivs Kattowitz aufgenommen. Zum Jahresende 2016 umfassten die Archivbestände des Staatsarchivs Kattowitz 5.498 Fonds mit 2.411.138 Archiveinheiten in einem Umfang von mehr als 23,1 laufenden Kilometern. Der Direktor des Staatsarchivs Kattowitz

Dr. habil. Piotr Greiner

 

The Report by the Director of the State Archives in Katowice for 2016

In 2016 the State Archives in Katowice expanded its fonds by obtaining 40.3 thousand archival units from 81 archival fonds of the size of 567.6 linear meters. At the end of 2016 the fonds of the Archives comprised of 5,498 fonds with 2,411,138 archival units of the size exceeding 23.1 linear kilometers.

The Director of the State Archives in Katowice

Dr. hab. Piotr Greiner

 

 

Bibliografia publikacji pracowników Archiwum Państwowego w Katowicach za lata 2007–2016 (Izabela Lentowicz, Karolina Orłowska)

Galeria

  • Powiększ zdjęcie

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2017-12-21
Data publikacji:2017-12-21
Osoba sporządzająca dokument:
Osoba wprowadzająca dokument:Piotr Lis
Liczba odwiedzin:1367