Wystawa: Rok księdza Johannesa Chrząszcza.

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF

8 czerwca 2018

 Od 7 czerwca do 31 sierpnia 2018 roku w Archiwum Państwowym w Katowicach w godzinach pracy można oglądać wystawę pt.: Rok księdza Johannesa Chrząszcza

Ks. Johannes Chrząszcz pochodził z rodziny chłopskiej, urodził się 27 kwietnia 1857 r. w Mionowie k. Prudnika. Szkołę podstawową ukończył w Wierzchu. Od 1871 r. uczył się w gimnazjum w Głubczycach, a od roku 1873 w Niższym Seminarium Duchownym we Wrocławiu i równocześnie w Gimnazjum św. Macieja. W 1875 r., wraz z nastaniem tzw. kulturkampfu, seminarium zostało zamknięte, wobec czego Chrząszcz kontynuował naukę w gimnazjum w Opolu, gdzie zdał maturę 27 lipca 1877 r.

Po zakończeniu edukacji w gimnazjum wrócił do Wrocławia i rozpoczął trzyletnie studia teologiczne na Universitas litterarum Vratislaviensis, znanym od 1911 r. jako Schlesische Friedrich-Wilhelm-Universität. Jednocześnie na własną rękę studiował historię Śląska. Po zamknięciu kierunku teologii katolickiej w wyniku trwającego kulturkampfu Chrząszcz udał się do Pragi, gdzie 5 października 1880 r. ponownie zaczął studia teologiczne.

Ks. Johannes Chrząszcz otrzymał niższe święcenia z rąk arcybiskupa praskiego Friedricha Josefa von Schwarzenberga, zaś wyższe święcenia kapłańskie 15 lipca 1881 r. w praskiej katedrze św. Wita z rąk biskupa pomocniczego Karela Františka Průcha. Początkowo przebywał w Chróścinie Opolskiej, gdzie pełnił funkcję kapelana zamkowego i nauczyciela syna Bernarda hr. Strachwitza. Oprócz tego sprawował opiekę duszpasterską w tamtejszej pozbawionej proboszcza parafii.

Gdy po załagodzeniu antykościelnego kursu kulturkampfu w maju 1882 r. do parafii wrócił proboszcz ks. Wagner, ks. Johannes Chrząszcz wyjechał do Rudy, która należała do rozległej parafii w Biskupicach. Ponieważ parafia ta po śmierci proboszcza pozostała nieobsadzona, a potrzeby wiernych były znaczne, ks. Chrząszcz pomagał w duszpasterstwie tamtejszemu duchownemu, kuratusowi Schoeneichowi.

1 stycznia 1883 r. Johannes Chrząszcz podjął pracę w gliwickim gimnazjum, posługiwał też jako kapłan w kościele parafialnym pw. Wszystkich Świętych – to on udzielił rozgrzeszenia w godzinie śmierci administratorowi parafii, ks. Mathiasowi Biernackiemu. Równocześnie z pracą w gimnazjum i posługą duszpasterską kontynuował studia. W 1888 r. obronił pracę doktorską z teologii pt. De Evangelio secundum Haebreos.

Od 25 listopada 1890 r., dzięki poparciu właściciela dóbr w Toszku Hugo Guradzego, młody kapłan pełnił funkcję proboszcza w parafii św. Mikołaja w Pyskowicach. W mieście tym pozostał do końca życia. To właśnie jemu kościół, plebania i probostwo zawdzięczają gruntowny remont na przełomie wieków.

Ks. Chrząszcz był także długoletnim członkiem Rady Miasta Pyskowice, wspierał tamtejsze Królewskie Seminarium Nauczycielskie oraz działał na rzecz budowy nowej szkoły powszechnej. Za całokształt działalności społeczno-kulturalnej ks. Johannes Chrząszcz otrzymał od władz miasta tytuł honorowego obywatela Pyskowic, a na siedemdziesiątą rocznicę urodzin swój portret autorstwa Lukasa Mrzygloda, który obecnie znajduje się na wystawie stałej w Zamku Piastowskim, oddziale Muzeum w Gliwicach. Mimo silnego związku z miejscem, w którym mieszkał i prowadził działalność duszpasterską, Johannes Chrząszcz był nadal silnie związany z Gliwicami. Co prawda w 1891 r., w związku z objęciem rok wcześniej probostwa w Pyskowicach, zrezygnował z posady nauczyciela w gliwickim gimnazjum, ale nie zerwał zupełnie kontaktów ze szkołą.

Ks. Chrząszcz był jednym z inicjatorów budowy konwiktu (internatu z wyżywieniem) dla biednych oraz mieszkających poza Gliwicami uczniów gimnazjum oraz skarbnikiem Związku Zbiorczego na rzecz Konwiktu, który to organ zawiązał się w związku z budową obiektu. Wmurowanie kamienia węgielnego odbyło się w 1901 r., zaś sam Konwikt św. Józefa (w budynku którego mieści się obecnie ZSO nr 1 przy ul. Kozielskiej) został ostatecznie otwarty i poświęcony w 1903 r. W dalszych latach pyskowicki proboszcz nadal pełnił funkcję kasjera Związku Zbiorczego na rzecz Utrzymania Konwiktu.

Ks. Johannes Chrząszcz był także jednym z inicjatorów powstania w 1905 r. Oberschlesisches Museum in Gleiwitz, które od 1945 r. funkcjonuje jako Muzeum w Gliwicach i jest jedną z najstarszych placówek muzealnych na Śląsku. To również on opracował statut dla nowo powstałej instytucji.

Ks. Chrząszcz włączał się również energicznie w różnego rodzaju akcje społeczne, dbając o ubogich, wspierając rozwój rzemiosła czy troszcząc się o potrzeby intelektualne swoich wiernych.

Należy wspomnieć ponadto, że kapłan ten brał również udział w życiu politycznym – w 1907 r. kandydował do Reichstagu z ramienia partii Centrum, jednak przegrał w drugiej turze.

Pod koniec życia ks. Johannes Chrząszcz został wyróżniony godnością dziekana dekanatu pyskowickiego i radcy duchownego.

Spośród jego publikacji o charakterze religijnym warto wymienić takie pozycje jak np. Maria von Lourdes: Geschichte des Gnadenortes Lourdes (Maria z Loudres: Historia łaskami słynącego miejsca Loudres, 1890), Drei schlesische Landesheilige. Der heilige Hyacinth, der selige Ceslaus und die selige Bronislawa (Trzej śląscy święci regionalni: św. Hiacynt, bł. Czesław i bł. Bronisława, 1897), Der heilige Adalbert, Bischof und Märtyrer (Św. Wojciech, biskup i męczennik, 1897). Oprócz tego do najważniejszych jego dzieł należy zaliczyć wydaną we Wrocławiu w 1908 r. Historię Kościoła na Śląsku (Kirchengeschichte Schlesiens (für Schule und Haus)). Wydawał również modlitewniki i broszury o charakterze religijnym, z których korzystali przeważnie polskojęzyczni wierni.

Największą pasją ks. Johannesa Chrząszcza była historia Górnego Śląska. Do badań nad dziejami regionu zachęcił go proboszcz z Tworkowa, Augustin Weltzel, autor licznych monografii historycznych poszczególnych miast Górnego Śląska i rodów szlacheckich.

W 1904 r. ks. Chrząszcz brał udział w opracowywaniu statutu Górnośląskiego Towarzystwa Historycznego (Oberschlesischer Geschichtsverein) z siedzibą w Opolu. Towarzystwo rozpoczęło działalność w tym samym roku, wtedy też zaczęto wydawać pismo „Oberschlesische Heimat”, w którym Chrząszcz był najpierw zastępcą redaktora naczelnego, potem, od 1913 r. (po śmierci redaktora naczelnego – Oscara Wilperta), redaktorem naczelnym. Równocześnie objął funkcję prezesa Towarzystwa. Z obu tych stanowisk zrezygnował dopiero w podeszłym wieku.

Ks. dr Johannes Chrząszcz publikował bardzo wiele, zarówno w piśmie przez siebie redagowanym, jak i w innych, takich jak „Oberschlesien” (np. Die Einführung des Christentums in Schlesien und die Gründung des Bistums Breslau (1000) Wprowadzenie chrześcijaństwa na Śląsku i założenie Biskupstwa Wrocławskiego (1000 r.); Geschichte der Parochie Gross-Rudno insbesondere der Dörfer Groß Rudno, Rudzinitz, Laskarzowka, Tatischau und Plawniowitz Historia parafii w Rudnie Wielkim, szczególnie wsi Rudno Wielkie, Rudziniec, Łaskarzówka, Taciszów i Pławniowice), „Der Oberschlesier”, „Zeitschrift des Vereines für Geschichte und Altertum Schlesiens” (np. Drei bisher unerklärte Pfarrorte im Archipresbyterat Gleiwitz Trzy dotychczas niewyjaśnione miejsca parafialne w archiprezbiteracie gliwickim), „Schlesisches Pastoralblatt”, „Schlesische Volkszeitung” (np. Festschrift zum hundertjährigen Jubiläum des Klosters der Barmherzigen Brüder zu Pilchowitz 1814 bis 1914Księga pamiątkowa na stulecie Klasztoru Bonifratrów w Pilchowicach 1814 do 1914) czy „Misjonarz Polski”. Był autorem historii wielu kościołów i klasztorów.

Napisał też historie wielu miejscowości na Górnym Śląsku, m.in. Geschichte der Stadt Neustadt (Historia miasta Prudnika, 1912), Geschichte der Stadt Krappitz in Oberschlesien (Historia miasta Krapkowice na Górnym Śląsku, 1922), Geschichte der Städte Peiskretscham und Tost, sowie des Toster Kreises (Historia miast Pyskowice i Toszek oraz okręgu toszeckiego, 1900), Geschichte der Stadt Zülz (Historia miasta Biała, 1926) czy Geschichte der unter Rachowitz vereinigten Pfarreien von Rachowitz, Schierakowitz, Boitschow und Latscha. Eine Festschrift zum goldenen Priester-Jubiläum des hochw. Geistlichen Rat Emanuel Russek am. 5. Juli 1904 (Historia przyłączonych do Rachowic parafii w Rachowicach, Sierakowicach, Bojszowie i Łączy. Księga pamiątkowa na złoty jubileusz kapłaństwa wielebnego radcy duchownego ks. Emanuela Russek 5 lipca 1904).

Spośród publikacji poświęconych Gliwicom na szczególną uwagę zasługują: Gleiwitz vor 100 Jahren (Gliwice przed 100 laty, 1907) oraz Das schwarze Buch von Gleiwitz (Czarna Księga z Gliwic, 1927).

Należy wspomnieć, że ks. Chrząszcz dobrze znał języki: niemiecki, polski, czeski, hebrajski, łaciński i grecki. W języku niemieckim publikował prace naukowe skierowane głównie do śląskiego środowiska naukowego, zaś w języku polskim wydawał modlitewniki, broszury etc., z których korzystali głównie wierni.

Jego osiągnięcia w badaniu przeszłości regionu były tak znaczące, że nawet Uniwersytet Wrocławski zaproponował wiejskiemu proboszczowi wykłady, ten jednak nigdy nie skorzystał z propozycji.

Z okazji 70 rocznicy urodzin ks. Johannes Chrząszcz otrzymał od władz rejencji opolskiej kwotę w wysokości 1000 marek na dalsze badania naukowe, którą przekazał Towarzystwu Historycznemu. Z okazji jubileuszu opublikował także swoje wspomnienia, które ukazały się pod tytułem Zum siebzigsten Geburtstag. Einige Errinerungen w czasopiśmie „Heimat – Kalender für den Kreis Tost – Gleiwitz 1”. Dorobek naukowy ks. Chrząszcza jest ogromny – liczy 161 pozycji.

Był wyjątkowo skromnym, pracowitym, bezinteresownym, bardzo lubianym i szanowanym człowiekiem. Kardynał Adolf Bertram w mowie wygłoszonej po jego śmierci powiedział: „Kiedy ks. Chrząszcz przemawiał, to tak jakby ktoś na wiosnę otworzył okno i wpadło przez nie światło, powietrze i słońce”. U schyłku życia zmagał się z chorobą serca, której towarzyszyła też niewydolność nerek. Ks. Johannes Chrząszcz zmarł 26 lutego 1928 r. w Pyskowicach. Został pochowany 1 marca na tamtejszym cmentarzu przy kaplicy św. Stanisława.

Anna Kulczyk - Muzeum w Gliwicach, Bogusław Małusecki - Archiwum Państwowe w Katowicach Oddział w Gliwicach

Galeria

  • Powiększ zdjęcie Rok księdza Johannesa Chrząszcza

    Rok księdza Johannesa Chrząszcza

  • Powiększ zdjęcie Rok księdza Johannesa Chrząszcza

    Rok księdza Johannesa Chrząszcza

  • Powiększ zdjęcie Rok księdza Johannesa Chrząszcza

    Rok księdza Johannesa Chrząszcza

  • Powiększ zdjęcie Rok księdza Johannesa Chrząszcza

    Rok księdza Johannesa Chrząszcza

  • Powiększ zdjęcie Rok księdza Johannesa Chrząszcza

    Rok księdza Johannesa Chrząszcza

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2018-06-08
Data publikacji:2018-06-08
Osoba sporządzająca dokument:Anna Kulczyk - Muzeum w Gliwicach, Bogusław Małusecki - Archiwum Państwowe w Katowicach Oddział w Gliwicach
Osoba wprowadzająca dokument:Piotr Lis
Liczba odwiedzin:848