Szkice archiwalno-historyczne nr 8, 2011

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF

26 czerwca 2015

Cena: 29 zł 5 zł

Streszczenia artykułów:

Maciej Fic, Ryszard Kaczmarek, Wstęp

Zeszyt specjalny "Szkiców Archiwalno-Historycznych" zawiera teksty poświęcone pamięci o powstaniach śląskich po 90 latach od daty walk o Górę Św. Anny. Celem publikacji jest pokazanie zmieniających się na przestrzeni ostatniego stulecia interpretacji i ocen dotyczących powstań oraz wyników badań prowadzonych od kilkunastu lat nad tymi specyficznymi miejscami pamięci (lieux des mémoire/Erinnerungsorte).

Tomasz Pawelec, Metahistoria miejsc pamięci

Autor dokonał przegląd możliwości poznawczych, jakie z punktu widzenia metodologii historii otwiera kategoria "miejsca pamięci" i udowadnia potrzebę systematycznego prowadzenia dalszych studiów nad pamięcią o powstaniach śląskich.

Marian Grzegorz Gerlich, Czas powstań śląskich w perspektywie pamięci zbiorowej oraz procesów mityzacji i mitologizacji

W opracowaniu wskazano na istniejącą absencję badań nad pamięcią zbiorową górnośląskiej ludności rodzimej, zwłaszcza w perspektywie analiz etnologicznych i antropologicznych. Zdaniem Autora, powstania śląskie i plebiscyt dzisiaj nie tylko skłaniają do dalszego poznawania tych wydarzeń, ale są także pretekstem do generowania wyobrażeń o nich i tym samym określania własnej tożsamości.

Edward Długajczyk, Stan wiedzy i perspektywy badań historycznych w zakresie powstań i plebiscytu

W swoim artykule uznany badacz dziejów Górnego Śląska lat 1918-1922 zajął się przeglądem stanu powojennej polskiej historiografii na temat powstań śląskich. Nie ograniczył się tylko do tekstów naukowych, ale szczegółowo omówił również polemiki toczące się na łamach prasy ogólnopolskiej i regionalnej w ostatnich dwóch dekadach, wskazując na szerszy zakres, aniżeli tylko historiograficzny, sporów o obraz powstań śląskich.

Jadwiga Wala-Menou, Polskie iluzje: Górny Śląsk we francuskiej korespondencji rządowej z lat 1919-1921

W artykule znaleźć można próbę nowego spojrzenia na rolę francuskiej dyplomacji w latach 1919-1921 w kwestii polskich aspiracji do Górnego Śląska. Pamięć o bezwarunkowym wsparciu Paryża dla polskich aspiracji Autorka konfrontuje z rzeczywistymi planami dyplomacji francuskiej.

Ryszard Kaczmarek, Rocznice i pomniki powstańcze w województwie śląskim

W tekście najbardziej uznawanego górnośląskiego historyka średniego pokolenia znajduje się syntetyczny opis zmieniających się w okresie dwudziestolecia międzywojennego sposobów czczenia pamięci o powstaniach na polskiej części Górnego Śląska. Był to temat, którego używano w bieżącej walce politycznej pomiędzy obozem reżymowym w Polsce w latach 1926-1939, a demokratyczną opozycja parlamentarną. W autonomicznym województwie śląskim ponadto łączący się z konfliktem personalno-politycznym pomiędzy reprezentującym totalitarny ustrój Michałem Grażyńskim, a przywódcą chadeckiej opozycji Wojciechem Korfantym.

Barbara Szczypka Gwiazda, Pamięć historyczna przechowywana w dziele sztuki na przykładzie pomników powstańczych w Katowicach

Autorka w swoim artykule rozważa problem umiejscowienia po II wojnie światowej katowickich pomników poświęconych powstaniom śląskim w zbiorowej pamięci historycznej mieszkańców Górnego Śląska. Na przykładzie monumentów w Katowicach udowadnia tezę, że podporządkowana oficjalnym dyrektywom sztuka pomnikowa w czasach komunistycznych kształtowała różne rodzaje pamięci, wpływające zarówno na kształtowanie się wyobrażeń o przeszłości, jak i interpretowanie zjawisk historycznych.

Maciej Fic, Rocznice powstańcze w Polsce Ludowe

Pisząc o dziejach po 1945 roku Autor podkreśla, że obraz powstań ulegał wówczas widocznej zmianie wraz z nową sytuacją polityczną i wybiórczym "zapotrzebowaniem" na poszczególne elementy powstańczej tradycji przez komunistyczny reżym, który zapanował w Polsce do 1989 roku. Z upływem czasu obchody rocznicowe zyskiwały coraz większe znaczenie dla komunistycznych władz, które uczyniły z czasem z powstań śląskich element oficjalnej ideologii państwowej.

Zygmunt Woźniczka, Wojciech Korfanty w zbiorowej pamięci historycznej

Oceniając postać Wojciecha Korfantego u progu nowego wieku XXI wieku zwraca się uwagę na zmianę spojrzenia na tego najbardziej znanego i rozpoznawalnego historycznego polityka polskiego z Górnego Śląska. Dzisiaj docenia się bardziej jego ponad regionalne znaczenie, akcentuje role pełnione w czasie powstania wielkopolskiego i działalność na forum polskiego Sejmu. Spory wokół oceny postaci Korfantego mają dzisiaj wobec tego duży wpływ także na kształtowanie się w Polsce świadomości historycznej o całości dziejów Górnego Śląska w XX wieku.

Jakub Grudniewski, Niemieckie organizacje kombatanckie w okresie Republiki Weimarskiej (1918-1933)

Opisana została w artykule działalność niemieckich związków kombatanckich w okresie Republiki Weimarskiej. Były one również nosicielami pamięci o walkach na Górnym Śląsku w latach 1919-1921. Kultywując i heroizując tę pamięć rozwinęły w powojennych Niemczech działalność paramilitarną.

Michał Mackiewicz, Uzbrojenie powstańców śląskich w świetle dokumentacji fotograficznej

W wyjątkowo ciekawie poznawczo opracowaniu zwrócono uwagę na to, że w dotychczasowych badaniach nad historią powstań śląskich kwestii uzbrojenia walczących stron poświęcono niewiele miejsca. Artykuł jest próbą opisu ówczesnej broni polskich powstańców na podstawie zachowanych fotografii z tego okresu.

Maciej Droń, Sztandary powstańcze i kombatanckie w zbiorach Działu Historia Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu

W opracowaniu podkreślono przede wszystkim wartość symboliczną, jaką posiadają nielicznie zachowane sztandary powstańcze wśród pamiątek z czasów powstań i plebiscytu.

Jan F. Lewandowski, Powstania śląskie w polskim filmie fabularnym

Znany badacz dziejów górnośląskiej kinematografii przywołuje i analizuje nieliczne filmy fabularne poświęcone powstaniom śląskim lub takie, w których tematyka powstańcza pojawiała się epizodycznie. Szczególne miejsce w artykule zajmuje filmografia Kazimierza Kutza.

Krzysztof Karwat, Powstania śląskie w opinii publicznej i w mediach na przełomie XIX i XX wieku

Wybitny górnośląski historyk, dziennikarz i krytyk literacki snując refleksje nad dzisiejszą wiedzą na temat powstań śląskich podkreśla, że jest ona wprawdzie niewielka, ale jest to funkcją wieloletnich zaniedbań w obszarze oświaty, w tym zwłaszcza edukacji regionalnej. Nie świadczy to jednak o tym, że świadomość historyczna mieszkańców Górnego Śląska jest niższa niż w innych regionach naszego kraju. Ten deficyt to efekt słabości regionalnych elit i polityków, odpowiedzialnych z wyborczego mandatu Górnoślązaków za podtrzymywanie tej pamięci.

Bogusława Bodzioch-Bryła, Literatura późno poznana, czyli o poezji powstań śląskich. Pomiędzy funkcją dokumentalna a propagandową

Autorka ocenia, że poezja powstańcza nie była poezją wysokiego lotu. Opierała się z powodów propagandowych na konwencji i posługiwała znanymi od wieków wzorcami liryki patriotycznej. Była patetyczna, prosta i pisana dla tzw. ludu. Bo powstania śląskie były zrywem ludowym.

Sławomira Krupa, Materiały do dziejów powstań śląskich w zasobie Archiwum Państwowego w Katowicach

Autorka opisuje zasób archiwalny znajdujący się w katowickim Archiwum. Pomimo strat, głównie wojennych, zbiór ten jest dzisiaj największym zasobem akt powstańczych w Polsce, w dużej mierze nadal niewykorzystanym.

Katarzyna Wątkowska, Marcin Smierz, Powstania śląskie i plebiscyt we współczesnej świadomości historycznej studentów Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

Młodzi historycy, członkowie Studenckiego Koła Naukowego Historyków Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, dokonali socjologicznej analizy wiedzy studentów o powstaniach śląskich oraz ich oczekiwań dotyczących przekazu takich informacji w edukacji akademickiej. Pouczającej analizy.

Paweł Parys, Powstańcze miscellanea

W swoim tekście Autor przekazuje refleksje, które zrodziły się przy pracy nad edycją planowanego wydawnictwa źródłowego opartego na dokumentach przechowywanych w Instytucie im. Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku.

Galeria

  • Powiększ zdjęcie Szkice archiwalno-historyczne nr 8, 2011

    Szkice archiwalno-historyczne nr 8, 2011

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2015-06-26
Data publikacji:2015-06-26
Osoba sporządzająca dokument:
Osoba wprowadzająca dokument:Piotr Lis
Liczba odwiedzin:2449