|
Pragnąc podjąć poszukiwania aktów metrykalnych (stanu cywilnego) konieczna jest znajomość pewnych faktów, dotyczących poszukiwanych osób, bez których rozpoczęcie stosownych poszukiwań nie jest możliwe:
- Imiona i nazwiska poszukiwanych osób.
- Data zaistnienia faktu metrykalnego tj. urodzenia, małżeństwa, zgonu.
- Miejsce urodzenia, małżeństwa, zgonu - a raczej miejsce rejestracji powyższego faktu metrykalnego - nie zawsze te dane się pokrywają.
- Wyznanie poszukiwanych osób.
Powyższe fakty z reguły nie są poszukującym znane w całej pełni. Różna jest też konieczność pełnej ich znajomości.
- Imię i nazwisko muszą być znane - musimy wiedzieć kogo chcemy znaleźć.
- Data urodzenia, małżeństwa, śmierci, w zależności od tego czego szukamy - powinna być w miarę dokładna. Najlepiej z datami dziennymi, jeżeli znamy tylko rok, poszukiwania są dłuższe, ale nie nastręczają większych problemów. Jeżeli nie znamy roku (musimy podać przedział dat) poszukiwania są możliwe, lecz trzeba przejrzeć odpowiednią ilość ksiąg - co oczywiście wydłuża czas poszukiwań, a co za tym idzie związane z tym koszty.
- Miejsce urodzenia, małżeństwa, śmierci, w zależności od poszukiwanych dokumentów - bardzo ważny element bez którego żadne poszukiwania nie są niestety możliwe. Archiwum musi wiedzieć w księgach jakiej parafii czy Urzędu Stanu Cywilnego poszukiwania mają być przeprowadzone. Z tym zagadnieniem wiąże się jeszcze jeden problem. Nie zawsze miejsce urodzenia (w przypadku aktów urodzeń) czy zamieszkania (w przypadku małżeństw i śmierci) jest tym samym miejscem, gdzie fakt ten był rejestrowany. Dla miejscowości należącej do byłego państwa pruskiego czy byłego zaboru pruskiego, dla faktów metrykalnych mających miejsce po 1 października 1874 roku sprawa jest łatwiejsza, gdyż właśnie wtedy zostały ustawowo powołane Urzędy Stanu Cywilnego. Można więc łatwo ustalić podległość konkretnej miejscowości, właściwemu urzędowi, nie ma też znaczenia wyznanie poszukiwanych osób. Na pozostałych terenach t. j. w byłym zaborze rosyjskim, Galicji i
Śląsku Cieszyńskim analogiczne urzędy powstały w 1945 roku. Wcześniej rejestracja prowadzona była wg wyznań.
Jeżeli poszukiwana osoba była wyznania rzymskokatolickiego z reguły rejestrowana była w parafii do której terytorialnie należała miejscowość urodzenia, małżeństwa, zgonu (co w większości przypadków można też ustalić). Były oczywiście wyjątki w przypadku małżeństw, a wtedy stosowny akt można odnaleźć tylko znając miejsce zawarcia małżeństwa, a nie zamieszkania małżonków. Jeżeli szukamy aktu dotyczącego osoby wyznania ewangelickiego, sprawa jest nieco bardziej skomplikowana. O miejscu rejestracji nie decydowała przynależność terytorialna miejscowości urodzenia czy zamieszkania, ale przynależność do konkretnej parafii (gminy wyznaniowej). W większości przypadków te dwie rzeczy się pokrywają, lecz często bywało i tak, że osoba urodzona czy zamieszkująca w jednej miejscowości należała do parafii w innej. Klasycznym przykładem może być Mikołów, gdzie istniała parafia ewangelicka, a część ludności rejestrowana była w parafii ewangelickiej w Pszczynie (gdzie zresztą były dwie parafie).
Znając więc na przykład miejsce urodzenia, ale nie znając przynależności parafialnej - możemy aktu urodzenia nigdy nie odnaleźć.
Najbardziej skomplikowana jest sytuacja, gdy nasi przodkowie byli wyznania mojżeszowego. O ile o miejscu rejestracji decydowała przynależność do konkretnej gminy (okręgu bożniczego) to ludność wyznania mojżeszowego, a przynajmniej jej część była dosyć mobilna tzn. często przenosiła się z miejsca na miejsce. Znajomość więc miejsca zamieszkania konkretnej osoby w jakimś roku nie jest wystarczająca. Musimy znać miejscowość, gdzie rejestrowany był fakt stanu cywilnego. W XIX wieku istniało w prawdzie prawo nakazujące rejestrację w określonym czasie, to jednak nie było ono ściśle przestrzegane. W państwie pruskim nieco bardziej skrupulatnie (do 1874 ) w byłym zaborze rosyjskim natomiast zupełnie dowolnie. Bardzo częste są przypadki zgłaszania urodzeń dzieci w parę lat po urodzeniu, często zupełnie w innej miejscowości niż dziecko się urodziło. Kuriozalnym jest przykład pewnego "dziecka" którego urodzenie zostało zgłoszone w
Zagórzu w 20 lat po urodzeniu - urodziło się w Jarosławiu koło Przemyśla. Znając więc dokładną datę i miejsce urodzenia nigdy byśmy aktu urodzenia nie znaleźli, gdyż został on sporządzony 20 lat później w miejscowości oddalonej o kilkaset kilometrów (na terenie innego państwa - Jarosław należał do Galicji). Znając więc wszystkie fakty możemy poszukiwanego aktu niestety nigdy nie odnaleźć.
- Wyznanie poszukiwanych osób (nie dotyczy Prus po październiku 1874 roku) jest konieczne do ustalenia w księgach jakiego wyznania należy przeprowadzić poszukiwania. Gdy ten fakt nie jest znamy poszukiwania są możliwe, lecz automatycznie znacznie dłuższe, a co za tym idzie i kosztowne - należy przejrzeć księgi wszystkich wyznań z danego terenu.
|
|
Archiwum Państwowe w Katowicach wraz z Oddziałami Zamiejscowymi dysponuje fragmentarycznie zachowanymi księgami metrykalnymi wyznaniowymi (duplikatami) od roku 1800 do 1874 dla państwa pruskiego, od 1808 dla byłego zaboru rosyjskiego oraz księgami Urzędów Stanu Cywilnego od października 1874 z terenu byłych Prus. Księgi te przejmowane są do Archiwum po upływie co najmniej 100 lat. Proces ten przebiega sukcesywnie pragnąc więc podjąć poszukiwania aktów stanu cywilnego należy się upewnić czy właściwe księgi są już w posiadaniu Archiwum, czy też przechowywane są jeszcze w miejscowo właściwych Urzędach Stanu Cywilnego.
Z terenu byłego zaboru austriackiego (Galicja) i księstwa cieszyńskiego Archiwum na dzień dzisiejszy nie posiada żadnych ksiąg.
Akt metrykalnych (stanu cywilnego) można poszukiwać w:
- Archiwach Państwowych - po upływie co najmniej 100 lat od chwili wytworzenia ksiąg,
- miejscowo właściwych Urzędach Stanu Cywilnego,
- miejscowo właściwych urzędach parafialnych,
- dla wyznania rzymskokatolickiego z terenu obecnej Archidiecezji Katowickiej w Archiwum Archidiecezjalnym w Katowicach, ul. Jordana 39.
|