Z dniem 1 kwietnia 2007 roku Archiwum Państwowe w Katowicach rozpoczęło realizację projektu "Ochrona i konserwacja cieszyńskiego dziedzictwa piśmienniczego".

Pomysł opracowania projektu dotyczącego ochrony i konserwacji cieszyńskiego dziedzictwa piśmienniczego" powstał w Urzędzie Miasta w Cieszynie i zostały nim objęte wszystkie instytucje z terenu miasta Cieszyn przechowujące archiwalia lub księgozbiory. Należą do nich: Książnica Cieszyńska, cieszyński oddział zamiejscowy Archiwum Państwowego w Katowicach, Muzeum Śląska Cieszyńskiego, Zakon Bonifratrów, Parafia Ewangelicko- Augsburska.

Ministerialna komisja przeznaczyła na projekt 8 mln zł, z czego udział oddziału Archiwum w Cieszynie wynosi około 2 mln zł. Środki na realizację projektu pochodzą z funduszy Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) i Norweskiego Mechanizmu Gospodarczego. Darczyńcami są trzy kraje nie należące do Unii Europejskiej: Norwegia, Islandia i Lichtenstein.

W Cieszynie znajduje się wiele cennych zbiorów książek i rękopisów. W samym oddziale Archiwum Państwowego w Katowicach przechowywane są np. dokumenty pergaminowe z XIV wieku, sporządzone w kancelarii książąt cieszyńskich, i akta z tzw. Komory Cieszyńskiej, z których najstarsze pochodzą z 1438 roku. Poza tym w zbiorach Archiwum znajdują się materiały do dziejów mieszczaństwa zawarte w aktach miejskich i cechowych, do dziejów chłopstwa - w aktach gmin oraz akta wytworzone przez Radę Narodową Księstwa Cieszyńskiego i Rząd Krajowy Księstwa Cieszyńskiego ukazujące powstanie w 1918 roku i działalność pierwszej po uzyskaniu niepodległości polskiej władzy na Śląsku Cieszyńskim. Razem z innymi dokumentami - wytworzonymi przez administrację, sądy, szkoły, stowarzyszenia, firmy oraz osoby prywatne - zbiory te zajmują 600 metrów. Są wśród nich dokumenty w języku polskim, czeskim i niemieckim odzwierciedlające dzieje regionu położonego na pograniczu państwa polskiego i ukazujące wkład grup narodowościowych i wyznaniowych w jego rozwój. Archiwalia te należą do najcenniejszych zabytków polskiego i europejskiego dziedzictwa kulturowego. Kolejnych 200 metrów (półek) wypełniają książki.

Zbiory te szczęśliwie ocalały w czasie II wojny światowej, ale od dawna wymagają specjalistycznych zabiegów konserwatorskich, które przeprowadzane będą w pracowni konserwatorskiej Archiwum Państwowego w Katowicach i w kilku pracowniach archiwów państwowych w innych miastach w kraju. W ramach szeroko pojętej konserwacji cenne dokumenty zostaną zdigitalizowane, w efekcie czego będzie można udostępniać kopie dokumentów zamiast oryginałów badaczom historii w pracowni naukowej Archiwum. Sukcesywnie będą one również udostępniane online w Internecie. Zaletą projektu jest kompleksowe ujęcie zagadnień związanych z ochroną i konserwacją zbiorów archiwalnych, uwzględniające podstawowe funkcje archiwum takie, jak: właściwe zabezpieczenie materiałów archiwalnych, odpowiednia ewidencja przechowywanych materiałów, zapewnienie dostępności do informacji o zawartości zasobu archiwalnego i stworzenie odpowiednich warunków do udostępniania dokumentów użytkownikom oraz popularyzacja zbiorów.

Z powodu prac konserwatorskich, do odwołania, cieszyńskie zbiory Archiwum Państwowego nie będą udostępniane w pracowni. Natomiast Archiwum odpowiadać będzie na wszelkie zapytania pisemne.

Wszystkie prace związane z realizacją projektu mają zakończyć się w pierwszym kwartale 2010 roku.

Prace remontowe zaplanowano skromnie, zgodnie z aktualnymi potrzebami (instalacja alarmowa, malowanie pomieszczeń) i zostały już wykonane. Wyposażenie w sprzęt zrealizowano częściowo - zakupiono dwa komputery i kserokopiarkę.

Dobiegają końca prace związane z zabezpieczeniem zasobu. Oczyszczono z kurzu 500 mb. akt i ok. 2500 woluminów z księgozbioru. Akta zostały umieszczone w nowych pudłach bezkwasowych. Przeprowadzono dezynfekcję zasobu archiwalnego i bibliotecznego. Do zakończenia procesu dezynfekcji zostało jeszcze kilka metrów bieżących akt. To zadanie udało się Archiwum wykonać przed zaplanowanym terminem dzięki wypożyczeniu komory jezdnej z Centralnego Laboratorium Konserwacji Archiwaliów przy Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie.

Trwają prace nad inwentaryzacją akt z okresu kancelarii austriackiej i nad katalogowaniem zbioru bibliotecznego. Zinwentaryzowano 630 dokumentów (z 5.000 zaplanowanych do inwentaryzacji), skatalogowano 1600 woluminów (z 8000 zaplanowanych). Prace związane z mikrofilmowaniem i digitalizacją przeprowadzane są w pracowni reprograficznej Archiwum Państwowego w Katowicach. Zmikrofilmowano 28.000 stron z zespołu akt "Komora cieszyńska" z zaplanowanych 120.000 klatek mikrofilmów oraz zdigitalizowano 59.000 stron z zespołu "Akta miasta Cieszyna" (z zaplanowanych również 120.000 fotografii cyfrowych). Do konserwacji przekazano 16 najbardziej zniszczonych obiektów na 39 zaplanowanych. 4 księgi oddano już po konserwacji. Prace te wykonują pracownie konserwatorskie działające w archiwach państwowych w Krakowie, Warszawie, Toruniu, Gdańsku, Olsztynie. W pracowni konserwatorskiej Archiwum Państwowego w Katowicach przeprowadza się konserwację obiektów w ramach wkładu własnego Archiwum.

Realizacja zadań w ramach projektu przebiegu zgodnie z ustalonym programem.

W dziale Galeria umieszczono zdjęcia obrazujące postęp prac przy realizacji projektu.