Zasób

  1. Ogólnopolskie bazy danych

  1. Charakterystyka zasobu

  1. Katowice

Archiwum Państwowe w Katowicach według stanu na dzień 31 grudnia 2003 r. posiada 2087 zespołów i zbiorów liczących 1 084 374 j.a., co stanowi 10 510,59 mb akt (bez oddziałów). Akta pochodzą z okresu od XIV wieku do czasów najnowszych. Na zawartość zasobu AP w Katowicach miał wpływ fakt, że dopiero w 1922 roku Katowice stały się stolicą województwa i dlatego starszych archiwaliów dotyczących tych terenów należy szukać we Wrocławiu, Opolu i Berlinie. Z okresu do 1922 roku ważną pozycję w zasobie zajmują materiały administracji państwowej szczebla powiatowego - (1815-1938), katowickie (1873-1922), lublinieckie, tarnogórskie; z okresu powstań i plebiscytu, niestety w niewielkiej części zachowały się akta: Polskiego Komisariatu Plebiscytowego w Bytomiu (1920-1921), Naczelnej Rady Ludowej na Górnym Śląsku (1921-1922). Do najcenniejszych zespołów z okresu międzywojennego należą akta Sejmu Śląskiego (1922-1939), Urzędu Wojewódzkiego Śląskiego (1922-1939) oraz akta starostw powiatowych. Stosunkowo licznie zachowały się akta władz i instytucji z okresu okupacji. Do najważniejszych z nich można zaliczyć: Rejencję Katowicką, Naczelne Prezydium w Katowicach, Zarząd Prowincjonalny Górnego Śląska, Główny Urząd Powierniczy Wschód, Urząd Powierniczy w Katowicach, akta Sądu Specjalnego w Katowicach oraz akta partii hitlerowskiej NSDAP Gauleitung OS Kattowitz wraz z kierownictwami powiatowymi. Z okresu Polski Ludowej natomiast wspomnieć należy o aktach Urzędu Wojewódzkiego Śląskiego w Katowicach (1945-1950), Wojewódzkiej Rady Narodowej (1945-1950) oraz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach (1950-1973). Cenne archiwalia znajdują się w zespołach miejskich: Będzina (1549-1944), Bytomia (1412-1945), Chorzowa (1853-1945), Katowic (1865-1949), Mysłowic (1590-1944), Tarnowskich Gór (1528-1944), Woźnik (1483-1943) i Lublińca (1411-1945). We wszystkich tych zespołach można znaleźć informacje dotyczące spraw wewnętrznych gminy, policji, mieszkańców itp.

Archiwum katowickie posiada najbogatszy w Polsce zbiór akt gospodarczych, spółek, koncernów, przedsiębiorstw, administracji przemysłowej oraz stowarzyszeń pracodawców i pracowników. Akta Górnośląskiego Urzędu Górniczego w Tarnowskich Górach z lat 1750-1864 informują o dawnym górnictwie tarnogórskim. Wielu interesujących informacji dostarczają akta Państwowej Inspekcji Górniczej w Królewskiej Hucie (1797-1922) oraz wszystkich innych urzędów i inspekcji, gdzie znajdują się materiały dotyczące podległych im zakładów.

W Archiwum Państwowym w Katowicach zachowała się dokumentacja urzędów hutniczych w: Królewskiej Hucie (1797-1870) i Strzybnicy (1784-1922). Temu ostatniemu podlegały założona w 1784 roku kopalnia rudy ołowiowej "Fryderyk" i huta o tej samej nazwie, powstała w 1786 roku.

Bogactwo informacji, nie tylko o przemyśle, zawierają akta m.in.: Generalnej Dyrekcji Henckla von Donnersmarcka w Tarnowskich Górach (1868-1944), Giesche SA w Katowicach (1765-1945), Zakładów Hohenlohego SA w Wełnowcu (1787-1944). Wiele informacji znajduje się w aktach gwarectw, a także w zespołach poszczególnych zakładów.

Materiały uzupełniające do dziejów górnośląskiego przemysłu mieszczą się w zespołach Górnośląskiej Spółki Brackiej (1857-1950) i Pszczyńskiego Bractwa Górniczego (1847-1940). Zawarte w nich materiały dotyczą problemów socjalnych górników i hutników. Wśród akt osób i rodzin na szczególną uwagę zasługuje Archiwum Książąt Hohenlohe-Ingelfingen z Koszęcina (1609-1945). Po 1989 roku AP w Katowicach przejęło dokumentację komitetów wojewódzkich Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Katowicach i Bielsku-Białej (w tym akta PPR I PPS). W zasobie znajdują się także Archiwum Zarządu Wojewódzkiego PSL w Katowicach oraz Rady Okręgowej Stronnictwa Demokratycznego w Katowicach.

Archiwum posiada także zbiór kartograficzny, w którym znajdują się liczne mapy topograficzne Śląska, Europy i różnych zakątków świata, w tym specjalistyczne wojskowe, geologiczne, ekonomiczne, demograficzne oraz plany miast. Przedstawiają one rozmieszczenie kopalń, plany szybów i pól górniczych. Poważna część zbioru pochodzi z zasobu Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach (1743) 1945-1976. Ponadto w zasobie AP Katowice znajdują się zbiory sfragistyczne, fotograficzne oraz materiałów ulotnych (plakatów i afiszy).

  1. Bielsko-Biała

Zasób AP w Katowicach Oddział w Bielsku-Białej liczy 238 zespołów archiwalnych, na które składa się 1064,13 mb tj. 52764 jednostek archiwalnych.

Do najstarszych i najcenniejszych archiwaliów należy zaliczyć : akta miasta Bielska (1587-1945), akta miasta Białej (1778-1939), akta gminne (1755-1954) oraz dokumenty pergaminowe i papierowe cechów miasta Bielska (1562-1950) i Białej (1707-1949), takie jak : kontrakty nauki rzemiosła, dyplomy czeladnicze, listy czeladnicze, ewidencje mistrzów cechów oraz listy członków. Materiały te posiadają cenną wartość naukową, ukazują obraz życia i obyczajów miejscowej ludności oraz całokształt życia gospodarczego, społecznego i kulturalnego.

Rozwój przemysłu tkackiego i metalowego znalazł odbicie w licznych zespołach akt fabryk i innych prywatnych przedsiębiorstw działających na terenie miasta Bielska od 1810 do 1946 roku. Materiały w nich zawarte ilustrują m.in. powstawanie i rozwój przemysłu sukienniczego, z którego miasto słynęło przez długie lata.

Oddział przechowuje również unikatowe archiwum rodzinno-majątkowe, tj. Archiwum Książąt Sułkowskich datowane od 1583 do 1901 r.

Zachowały się również akta Urzędu Powiatowego z XIX w., Starostwa Powiatowego odzwierciedlającego kancelarię austriacką, akta Starostwa z okresu międzywojennego oraz dokumentacja martyrologii Polaków z lat 1939-1945. Z akt powojennych wymienić można dokumentację Starostwa Powiatowego i Powiatowej Rady Narodowej w Bielsku oraz Zarząd Miejski i Miejską Radę Narodową w Bielsku i Białej. Są to materiały utrwalające wieczyście dorobek kulturalny i społeczno-gospodarczy regionu Bielska-Białej i okolic, wytworzone przez ówczesne władze administracyjne.

Przechowywane archiwalia to interesujące i unikatowe dokumenty pochodzące z terenu Bielska i Białej oraz dawnego i obecnego powiatu bielskiego. Zawierają one wiele informacji o procesie kształtowania się stosunków społecznych, gospodarczych i kulturalnych tego regionu, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju włókiennictwa, rzemiosła i przemysłu bielskiego.

  1. Cieszyn

Zbiory Oddziału w Cieszynie Archiwum Państwowego w Katowicach składają się z archiwaliów wytworzonych od XIV wieku do czasów współczesnych przez kancelarię książąt cieszyńskich, instytucje administracji ogólnej, samorządowej i specjalnej, instytucje wymiaru sprawiedliwości, cechy, szkoły, instytucje kredytowe, przedsiębiorstwa i spółdzielnie, stowarzyszenia i związki, firmy oraz dokumentacji pochodzącej ze zbiorów osób prywatnych.

Spuścizna po naszych przodkach uległa różnym próbom czasu i nie zawsze była pieczołowicie przechowywana. Niszczyły ją wojny, pożary i ludzka bezmyślność.

Na mocy decyzji zwierzchników cieszyńskich instytucji część archiwaliów wywieziono poza Śląsk Cieszyński. Jednak zachowane zbiory są dość bogate. Już od XIX w. interesowało się nimi liczne grono historyków i kronikarzy.

Śląsk Cieszyński ominęły skutki dwóch wojen światowych. Dziś Archiwum w Cieszynie stanowi ważną instytucję na mapie kulturalnej regionu. Niewątpliwie Cieszyn należy do tych nielicznych miast w Polsce, w których przechowuje się zbiory archiwalne, biblioteczne i muzealne w historycznie zachowanym układzie urbanistycznym miasta. Wielowiekowym trwaniem miejscowa ludność dokumentuje głębokie przywiązanie do tradycji i przeszłości. Historia jest tu obecna na każdym kroku.

Zasób Archiwum w Cieszynie obejmuje ogółem 277 zespołów archiwalnych (ponad 660 mb akt) i z roku na rok powiększa się o nowe nabytki.

Do najcenniejszych zespołów przechowywanych w naszym Archiwum, zaliczyć należy zespół akt Komory Cieszyńskiej z lat 1438-1920.

Akta tego zespołu są najważniejszym źródłem dla poznania dziejów regionu nie tylko ze względu na ilość, ale głównie na jakość występujących w nim dokumentów i akt. Działająca przez całe wieki kancelaria cieszyńskich Piastów oraz Komora Cieszyńska zaważyła nie tylko na życiu gospodarczym Śląska Cieszyńskiego, ale odgrywała dominującą rolę w życiu politycznym, społecznym, kulturalno-oświatowym, narodowościowym i religijno wyznaniowym. Akta zespołu zostały uporządkowane według grup rzeczowych i obejmują: dokumenty dotyczące spraw ogólnych księstwa m.in. dokumenty pergaminowe wytworzone w kancelarii książąt cieszyńskich, akta spraw administracyjnych, dokumentację dotyczącą gospodarki rolnej, hodowlanej, przemysłu spożywczego i lniarstwa, górnictwa i hutnictwa, leśnictwa, spraw propinacji i wyszynku, budownictwa i spraw wodnych, dzierżaw i licytacji, spraw miast i gmin, spraw kościelnych i szkolnych, sądownictwa, spraw księgowo-kasowych, podatkowych, czynszów, kaucji, rękojmi, spraw własności i zobowiązań, spraw uwłaszczeń i serwitutów oraz spraw sierocych.

Do najdawniejszych należą też Akta miasta Cieszyna 1519-1944. Najstarsze dokumenty i księgi nie dochowały się do naszych czasów, prawdopodobnie zostały zniszczone w czasie licznych pożarów. W zespole tym znaleźć możemy archiwalia dotyczące spraw ogólno-administracyjnych, wojskowych, policyjnych, sądownictwa, a także spraw rolniczych, majątkowych i budowlanych oraz rzemiosła. Na uwagę zasługuje także zespół Akt miasta Strumienia 1503-1793.

Działalność pierwszej po odzyskaniu niepodległości polskiej władzy na Śląsku Cieszyńskim przedstawiają akta Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego 1918-1924, Rządu Krajowego Księstwa Cieszyńskiego 1920-1922 oraz Komisji Szkolnej Księstwa Cieszyńskiego 1918-1922.

Ponadto ważną część zasobu stanowią akta wytworzone przez: Starostwo Powiatowe w Cieszynie (K.K. Bezirkshauptmannschaft Teschen) 1850-1918, a także XIX-wieczne dokumenty szkół cieszyńskich.

Z lat okupacji hitlerowskiej Archiwum posiada nieliczne akta Starostwa Powiatowego w Cieszynie (Der Landrat des Kreises Teschen), akta Prokuratury (Staatsanwaltschaft beim Landgericht Teschen) i akta Więzienia w Cieszynie.

Z akt powojennych wymienić można akta Starostwa Powiatowego i Powiatowej Rady Narodowej w Cieszynie z lat 1945-1950 oraz akta byłych prezydiów gminnych rad narodowych powiatu cieszyńskiego. Akta te obrazują początki działalności władzy ludowej, mówią o organizowaniu życia gospodarczego i kulturalnego w pierwszych latach po wyzwoleniu.

Obok wymienionych zespołów wspomnieć należy o Aktach gmin powiatu cieszyńskiego, które zawierają szereg danych o stosunkach panujących w danych miejscowościach od średniowiecza do współczesności.

Do najcenniejszych archiwaliów należy zbiór 270 dokumentów pergaminowych z okresu od 1388 roku dotyczących księstwa cieszyńskiego z dobrze zachowanymi pieczęciami woskowymi i lakowymi. Na uwagę zasługuje również Zbiór akt i ksiąg katastralnych Księstwa Cieszyńskiego 1741-1922 oraz akta notariuszy cieszyńskich, skoczowskich i strumieńskich.

Ważnymi dla badaczy regionu są także akta cechów cieszyńskich z okresu od XVI-XXw. oraz spuścizny osób zasłużonych dla Archiwum i regionu m.in. wymienić tu należy spuściznę Barbary Poloczkowej, Wiktora Kargera i Emanuela Guziura.

  1. Gliwice

Obecnie zasób Archiwum Państwowego w Katowicach Oddziału w Gliwicach liczy 247 zespołów, na co składa się 1499,73 mb akt - 119493 j.a.

Do 1945 roku w obecnej siedzibie archiwum zgromadzono około 9000 j.a., głównie dotyczących działalności władz miejskich, w tym także dokumenty pergaminowe od XV wieku począwszy, księgi ławnicze, a także bogaty zbiór kartograficzny i biblioteczny. W latach 1945 - 1948 przejęto z likwidowanych instytucji niemieckich około 5000 j.a. Od 1952 roku zaczęto przejmować akta spoza terenu Gliwic, głównie z Zabrza oraz z powiatu. Były to akta administracji ogólnej oraz organów samorządowych. Zaczęto także gromadzić dokumentację z zakładów przemysłowych. Dopiero od roku 1956 roku rozpoczęto na większą skalę przejmowanie zasobu powstałego po 1945 roku.

Na zasób Archiwum składają się obecnie przede wszystkim akta miasta Gliwic i Zabrza oraz akta administracji szczebla powiatowego, jednak największa część zbioru to akta koncernów i zakładów przemysłowych. Są to przede wszystkim akta takich koncernów jak: Dyrekcji Dóbr Ballestremów, Oberhütten, Hermann Goering i wiele innych mniejszych organizacji przemysłowych. Ilościowo niewielka, ale równie ważna część dokumentów to akta takich rodzin szlacheckich, jak: Welczkowie, Baildonowie oraz rodzina von Durant. Z czasów po 1945 roku na uwagę zasługują przede wszystkim akta administracji samorządowej i państwowej z Gliwic, Zabrza oraz powiatu gliwickiego. Gromadzone są również dalej akta instytucji i zakładów przemysłowych, jak np.: Gliwickie i Zabrzańskie Zjednoczenia Przemysłu Węglowego, centralne zjednoczenia i zarządy branży chemicznej, akta poszczególnych kopalń i innych zakładów pracy.

Najczęściej udostępnianymi archiwaliami, oprócz akt miejskich, są: Zbiór Kartograficzny i Ikonograficzny (głównie fotografie). Do dyspozycji korzystających z pracowni naukowej jest - bardzo często wykorzystywany - księgozbiór Oddziału.

  1. Oświęcim

Obecny (na 31 grudnia 2007 r.) zasób Archiwum Państwowego w Katowicach Oddziału w Oświęcimiu liczy 420 zespołów archiwalnych, które obejmują 77 788 j.a. - 1168,06 mb. Archiwalia zgromadzone w AP Oddział Oświęcim pochodzą z okresu od połowy XVI wieku do czasów współczesnych.

Do najcenniejszych należy zaliczyć materiały archiwalne zgromadzone w zespołach akt miast: Andrychowa, Kalwarii Zebrzydowskiej, Lanckorony, Oświęcimia, Wadowic, Wilamowic, Zatora. W grupie tej na szczególną uwagę zasługują akta miasta Zatora z lat 1574-1945. Zespół liczący 1711 j.i. jest najkompletniejszym zespołem miejskim w naszym zasobie. Zawiera dokumenty papierowe z XVI i XVII wieku, księgi radzieckie z końca okresu staropolskiego, jak również niemal w całości zachowany materiał archiwalny z okresu galicyjskiego i międzywojennego. Dzięki temu akta zespołu są cennym źródłem do studiów nad dziejami kancelarii miejskiej i mogą służyć za podstawę do badań uzupełniających nad dziejami miast naszego regionu. Na uwagę zasługują też akta miasta Andrychowa (1767-1950) z dwoma dokumentami pergaminowymi, w tym przywilejem lokacyjnym miasta.

Ponadto w zasobie AP Oddział w Oświęcimiu przechowuje się akta starostw powiatowych, wydziałów powiatowych i powiatowych rad narodowych w Białej Krakowskiej i Wadowicach z lat 1945-1950.

Do historii wsi z naszego terenu cenne informacje znajdują się tak w 21 zespołach akt gmin pochodzących z okresu 1754-1954 jak i kilkudziesięciu zespołach administracji państwowej i samorządowej szczebla podstawowego z okresu po 1954 r.

Dosyć licznie reprezentowane są materiały wytworzone przez sądy w Andrychowie, Kalwarii Zebrzydowskiej, Kętach, Makowie, Oświęcimiu, Wadowicach, Zatorze. Grupa ta, to 38 zespołów z lat 1774-1950 liczących ponad 21 500 j.a. - 208 mb.

Cenną grupę stanowią także akta cechowe z terenu powiatów oświęcimskiego i wadowickiego zgrupowane w 13 zespołach obejmujących lata 1595-1948.

Dużą grupę (ponad 50 zespołów) stanowią akta instytucji kredytowych i banków (przeważają akta Kas Stefczyka z lat 1901 - 1950). Aby uzupełnić charakterystykę aktowej dokumentacji przechowywanej w AP Oświęcim wspomnieć należy o XX wiecznej dokumentacji zakładów przemysłowych instytucji handlowych, instytucji oświatowych, organizacji społecznych.

Z innej grupy dokumentacji do cennych materiałów należy zaliczyć: ponad 4100 plakatów, ulotek, obwieszczeń i innych materiałów ulotnych (od poł. XIX w. do współczesności); ponad 300 map pochodzących z okresu od początku XVII w. poprzez dziewiętnastowieczne mapy katastralne okresu galicyjskiego z terenu powiatu wadowickiego na współczesnych materiałach kartograficznych skończywszy, oraz zbiór ponad 380 fotografii.

  1. Pszczyna

Obecnie zasób tworzy 156 zespołów archiwalnych, na które składa się 78 232 j.a., stanowiących blisko 900 mb z lat 1287-1989. Najliczniejsze archiwalia dotyczą zagadnień politycznych, gospodarczych i społecznych następujących okresów:

  1. pruskiego (od poł. XVIII w.),
  2. Rzeczypospolitej Polskiej (1922-1939),
  3. Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej (1945-1980).

Tylko część zespołu Archiwum Książąt Pszczyńskich i Akt miasta Pszczyny sięga okresów wcześniejszych. Szczątkowo zachowały się akta dotyczące okupacji hitlerowskiej.

Najcenniejszym i najbardziej kompletnym pod względem źródłowym jest zespół Archiwum Książąt Pszczyńskich w Pszczynie, z lat 1287-1945 liczący blisko 500 mb dokumentów i akt polityczno-administracyjnych, gospodarczych i rodzinnych właścicieli ziemi pszczyńskiej: Piastów (do 1336), książąt czeskich (1336-1480), Kazimierza II ks. cieszyńskiego (1480-1517), Turzonów (1517-1548), Promnitzów (1548-1765), książąt z rodu Anhalt-Coethen (1765-1846) i Hochberg (1846-1945).

Z zespołów administracji ogólnej i specjalnej na uwagę zasługują najpełniej zachowane akta miast: Pszczyny z lat 1466-1945, Mikołowa z lat 1606-1945, Bierunia Starego z lat 1826-1945, starostw powiatowych (od 1743) i 25 gmin (od 1831) oraz pruskiego inspektoratu szkolnego w Pszczynie, urzędu katastralnego i lekarza powiatowego.

Pokaźną grupę stanowią akta pszczyńskich sądów z lat 1849-1950 z aktami metrykalnymi parafii katolickich i ewangelickich od końca XVIII w. do 1874 r.

Archiwum przechowuje ponadto akta przedsiębiorstw i instytucji gospodarczych: inspekcji górniczych, kilku kopalń, spuściznę górnośląskiego działacza gospodarczego Günthera Falkenhahna.

Najczęściej udostępniane są akta wytworzone do 1939 r. z zespołów: Archiwum Książąt Pszczyńskich z bogatym zbiorem kartograficznym, akta miast i gmin oraz landratury pruskiej i starostwa międzywojennego.

  1. Racibórz

Zasób Oddziału w Raciborzu Archiwum Państwowego w Katowicach liczy 418 zespoły, składające się z 123608 jednostek aktowych, co stanowi 1460,88 mb.

Przegląd najwartościowszych materiałów należy rozpocząć od zespołu Akta miasta Raciborza (1360-1944) liczącego 605 jednostek, w tym 74 dokumenty pergaminowe dotyczące m.in.: przywilejów miejskich, rzemiosła, pożyczek i fundacji. Ponadto w zespole tym odnajdziemy sprawy gminy, sprawy policyjne, księgi meldunkowe, protokoły sędziego pokoju, okręgi urzędowe, sprawy poruczone. Podobny materiał mieści się w zespole Akta miasta Żor (1505-1693, 1765-1950). Cenne materiały zawierają akta Komory Książęcej zamku w Raciborzu (1701-1938). Wśród blisko 8 tys. jednostek można znaleźć m.in. akta dotyczące tytułów prawnych: przywileje, nabywanie i zbywanie własności z tytułu kupna-sprzedaży, akta gruntowe i pomiary gruntów, akta procesowe dotyczące spraw majątkowo-rodzinnych, pożyczki i długi. Ponadto akta budowlane, genealogie, historie majątków, procesy uwłaszczeniowe, serwituty, udział w pracach publicznych, w budowie dróg, mostów, elektryfikacji, udział w budowie i utrzymaniu szkół, fundacje na rzecz Kościoła, organizacje charytatywne i opieka nad ubogimi. Z dokumentów cechowych zachowały się, z lat 1560-1866, materiały dotyczące cechów: garncarzy, kuśnierzy, sukienników i tkaczy. Zawierają przywileje i statuty cechów, wykazy mistrzów i uczniów oraz dokumenty rachunkowe.

Bardzo interesujący materiał badawczy dotyczący zagadnień: politycznych, rolnych, kościelnych, szkolnych, policyjnych, sądowych, wojskowych oraz podatkowo-finansowych posiadają dwie landratury - raciborska i rybnicka, sięgające po XVIII w. Liczne informacje związane z procesami karnymi, spadkowymi i gruntowymi występują w zespołach sądowych, prokuratury i kancelarii notarialnych raciborskich i rybnickich. Cenny materiał źródłowy pochodzi również z okresu powojennego. Zespoły akt Starostwa Powiatowego w Raciborzu i Rybniku ( 1945-1950) zachowały ciekawe informacje na temat kształtowania się władzy ludowej. Uzupełniają je powiatowe rady narodowe, akta zarządów miejskich i gminnych.

Archiwum przechowuje również akta stanu cywilnego urzędów z terenu powiatu raciborskiego, rybnickiego oraz z Żor.

  1. Żywiec

CCały zasób archiwalny liczy obecnie 259 zespołów archiwalnych, zajmuje 794,61 mb, liczy 69365 j.a. i zamyka się w granicach chronologicznych 1573-2006.

Z zachowanych archiwaliach żywieckich znajdują się informacje o działalności pierwszej rady miejskiej, tzw. Rady Mężów Wybranych, ocalały protokoły, księga uchwał z lat 1899-1905, przekazy dotyczące nadzoru nad majątkiem miejskim i szkołą, akta obrazujące zniszczenia Żywca podczas II wojny światowej, jego odbudowę i rozwój.

Liczne akta gmin powiatu żywieckiego z lat 1867-1954 zawierają materiały dotyczące władz gminnych oraz działalności gospodarczej. Z akt urzędów państwowych na szczeblu powiatowym do najciekawszych należy Starostwo Powiatowe w Żywcu z lat 1945-1950. Zespół zawiera sprawozdania starosty o sytuacji politycznej, gospodarczej i kulturalnej powiatu, a także dokumentację szkód wojennych poniesionych przez państwo i osoby prywatne w czasie II wojny światowej. Na uwagę zasługują akta Rady Powiatowej w Żywcu z lat 1896, 1928-1939. Rada była władzą stanowiącą samorządu powiatowego i pochodziła z wyboru mieszkańców. Do tej grupy należą zespoły wydziałów powiatowych w Żywcu z lat 1868-1918, 1918-1939 i 1945-1950. Akta zespołów do 1918 roku i z lat międzywojennych dostarczają podstawowych informacji o gospodarce Żywiecczyzny w tym okresie.

Najbogatszym i najciekawszym zespołem z dziedziny gospodarki jest Dyrekcja Dóbr Żywieckich (1758) 1808-1945. Zespół zawiera dokumentację gospodarki leśnej, pasterstwa, przemysłu, stosunków poddańczych we wsiach państwa żywieckiego i szkolnictwa w pierwszej połowie XIX wieku. Mieszczą się tu unikatowe dokumenty ówczesnych właścicieli dóbr żywieckich, arcyksięcia Karola Stefana Habsburga i jego syna Karola Olbrachta, dla których Polska stała się Ojczyzną z wyboru.

Kolejną grupę akt gospodarczych stanowią zespoły przedsiębiorstw. Są wśród nich "Węgierska Górka" Górnicza i Hutnicza Spółka Akcyjna, Odlewnia Rur i Żelaza (1839-1945), Arcyksiążęcy Browar w Żywcu z lat 1881-1944, Żywiecka Fabryka Papieru "Solali" Tow. Akc. (1888-1943) i Arcyksiążęcy Zarząd Huty w Obszarze (1851-1910).

Z pozostałych zespołów gospodarczych należy wymienić cechy rzemieślnicze powiatu żywieckiego z lat 1779-1951, Kasy Stefczyka (1906-1952) i Komunalną Kasę Oszczędności Miasta Żywca (1901-1951). Nie brak w zasobie archiwum żywieckiego akt organizacji społecznych i kulturalnych, wśród których na uwagę zasługuje Polskie Towarzystwo Tatrzańskie Oddział w Żywcu z lat 1905-1950 i Związek Strzelecki Zarząd i Komenda Powiatu Żywiec z lat 1925-1937. Archiwum zgromadziło wartościowe kolekcje: Zbiór kartograficzny z mapami i planami od 1746, Zbiór sfragistyczny (1508-1998), Zbiór ikonograficzny z lat 1808-1992, a także cenny Zbiór reprograficzny.

Zasób uzupełniają mikrofilmy dokumentów przechowywanych poza Żywiecczyzną. Dla badaczy regionu niezwykle pomocna jest biblioteka Oddziału posiadająca najstarsze wydawnictwa związane z historią, życiem gospodarczym i społecznym regionu.

Archiwum Żywieckie od 45 lat nie tylko sprawuje pieczę nad państwowym zasobem archiwalnym, lecz jest także placówką uczestniczącą w kształtowaniu świadomości historycznej miejscowego społeczeństwa. Swą działalnością dowodzi, że dokumenty, podobnie jak zabytki architektury i sztuki świadczą o kulturze narodu i na równi z nimi winny być obiektem ogólnego zainteresowania i opieki.