Rocznice uchwalenia Konstytucji 3 Maja w zasobie Archiwum Państwowego w Katowicach Oddział w Bielsku-Białej

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF

30 kwietnia 2021

Obchody rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja miały i mają duże znaczenie dla historycznej pamięci zbiorowej Polaków. W czasach zaborów pobudzały i utrzymywały ideę narodowej i państwowej tożsamości w chwili, kiedy nie mieliśmy własnego państwa lub kiedy państwo to nie było w pełni suwerenne. W czasach niepodległości rocznice te cementowały polskie społeczeństwo i podkreślały własne dziedzictwo historyczne.

Zasób Archiwum Państwowego w Katowicach Oddział w Bielsku-Białej pozwala na zaprezentowanie materiałów dotyczących obchodów tego święta narodowego i państwowego. Wybrane materiały w całości dotyczą XX wieku. Do najstarszych należą te, które dotyczyły jeszcze okresu zaborów. Uwagę zwracają przede wszystkim plakaty pochodzące z Białej i Kęt, ze szczegółowym programem obchodów. Przez cały okres międzywojenny obchody rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja miały status święta państwowego. Warto zwrócić uwagę na obszerny program obchodów zorganizowanych w 1924 roku przez Garnizon Bielsko-Biała, a także na zaproszenie do obchodów rocznicy Komisarza Rządowego miasta Bielska z 1922 roku – sporządzone w językach polskim i niemieckim – co wśród ówczesnej społeczności tego miasta nie mogło budzić zdziwienia.

Święto Konstytucji 3 Maja było okazją do przeprowadzania społecznych zbiórek: na przykład Towarzystwa Szkoły Ludowej i jego „Dar Narodowy” z przeznaczeniem na działalność oświatową czy też Naczelnego Komitetu Narodowego w Białej z przeznaczeniem na Ligę Kobiet. Święto to było też okazją do łączenia ważnych wydarzeń dla lokalnej społeczności, jak przekazanie herbu miasta Żywca na rzecz 3 Pułku Strzelców Podhalańskich.

W okresie rządów komunistycznych w Polsce święto Konstytucji 3 Maja było obecne w dwóch okresach. Najpierw w latach czterdziestych XX wieku, kiedy to władza nie była jeszcze na tyle silna, aby móc zignorować znaczenie społeczne tego święta. Potwierdzają to prezentowane na wystawie sprawozdania z Oświęcimia i Białej, a także plakat dotyczący majowych uroczystości państwowych (!), jakie zostały zorganizowane 1, 3 i 9 maja w Andrychowie w 1946 roku. Od końca lat czterdziestych w oficjalnym obiegu święto Konstytucji 3 Maja nie istniało, choć większość katolickiego społeczeństwa polskiego odchodziło w tym dniu święto Matki Bożej Królowej Polski. Warto o tym pamiętać, zwłaszcza w kontekście nieoficjalnych obchodów święta Konstytucji 3 Maja, które wraz z „pierwszą” Solidarnością nierozłącznie powiązane były w schemat, msza św. „z okazji 3 Maja” i pochód mniej lub bardziej umilany przez oddziały ZOMO.

Na oficjalne przywrócenie obchodów Święta nie zdecydowano się przed końcem PRL, choć pod koniec lat osiemdziesiątych XX wieku zezwalano na urządzanie 3 maja święta koncesjonowanego przez komunistów Stronnictwa Demokratycznego, „pluralistycznie” działającego w ramach uzgodnionego po 1948 roku układu politycznego.

W latach osiemdziesiątych o majowe święto upominała się „Solidarność” – o czym świadczą m.in. dwie zaprezentowane ulotki. Warto zwrócić uwagę na kontekst i rozumienie tego święta przez solidarnościową opozycję i czynniki państwowe. Hasło „Wszelka władza społeczności ludzkiej początek swój bierze z woli narodu” było obecne w materiałach propagandowych obu tych środowisk. Kwestia zbrojnej interwencji wojsk rosyjskich w końcu XVIII wieku w Polsce była przypominana tylko przez „Solidarność”, nie bez aluzji do sytuacji panującej w tym czasie w Polsce, podczas gdy w materiałach oficjalnych („Gazeta Plakatowa”) była mowa o „przemocy państw ościennych”.

Należyta oprawa obchodów rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja została przywrócona po 1989 roku. Organizowano wówczas uroczyste msze święte, koncerty, zawody sportowe. Obecne były marsze, przemówienia, wystawy okolicznościowe, memoriały, wieczory poetyckie, a także zabawy. I taki stan trwa do dzisiaj.

W wystawie wykorzystano materiały z następujących zespołów archiwalnych:

  1. 13/8 Akta miasta Bielska
  2. 13/188 Dyrekcja Policji w Bielsku
  3. 13/360 Akta miasta Zatora
  4. 13/364 Starostwo Powiatowe w Wadowicach
  5. 13/490 Zbiór materiałów ulotnych Archiwum Państwowego w Katowicach Oddziału w Bielsku-Białej
  6. 13/689 Starostwo Powiatowe w Białej Krakowskiej
  7. 13/729 Powiatowy Oddział Informacji i Propagandy w Białej Krakowskiej
  8. 13/885 Akta miasta Żywca
  9. 13/958 Zjednoczenie Przemysłu Odlewniczego w Krakowie 

 

Michał Jarnot

Galeria

  • Powiększ zdjęcie Plakat dotyczący obchodów rocznicy Konstytucji 3 Maja w Kętach w 1908 r. (sygn. 13/689/155)

    Plakat dotyczący obchodów rocznicy Konstytucji 3 Maja w Kętach w 1908 r. (sygn. 13/689/155)

  • Powiększ zdjęcie Plakat dotyczący obchodów rocznicy Konstytucji 3 Maja w Białej w 1911 r. (13/689/174)

    Plakat dotyczący obchodów rocznicy Konstytucji 3 Maja w Białej w 1911 r. (13/689/174)

  • Powiększ zdjęcie Pismo z 1912 r. TG Sokół Wiejski w Janowicach dot. obchodu rocznicy Konstytucji 3 Maja (sygn. 13/689/183)

    Pismo z 1912 r. TG Sokół Wiejski w Janowicach dot. obchodu rocznicy Konstytucji 3 Maja (sygn. 13/689/183)

  • Powiększ zdjęcie Plakat z 1913 r. – obchody rocznicy Konstytucji 3 Maja w Białej, zorganizowanych przez TSL (13/689/192)

    Plakat z 1913 r. – obchody rocznicy Konstytucji 3 Maja w Białej, zorganizowanych przez TSL (13/689/192)

  • Powiększ zdjęcie Pismo z 1916 r. Ligi Kobiet NKN Koło w Białej w sprawie obchodu rocznicy Konstytucji 3 Maja (sygn. 13/689/261)

    Pismo z 1916 r. Ligi Kobiet NKN Koło w Białej w sprawie obchodu rocznicy Konstytucji 3 Maja (sygn. 13/689/261)

  • Powiększ zdjęcie Zaproszenie z 1922 roku wystosowane przez władze miasta Bielska (sygn. 13/188/297)

    Zaproszenie z 1922 roku wystosowane przez władze miasta Bielska (sygn. 13/188/297)

  • Powiększ zdjęcie Program uroczystości zorganizowanych w 1924 r. przez Garnizon Bielsko-Biała – cz. I (sygn. 13/188/297)

    Program uroczystości zorganizowanych w 1924 r. przez Garnizon Bielsko-Biała – cz. I (sygn. 13/188/297)

  • Powiększ zdjęcie Program uroczystości zorganizowanych w 1924 r. przez Garnizon Bielsko-Biała – cz. II (sygn. 13/188/297)

    Program uroczystości zorganizowanych w 1924 r. przez Garnizon Bielsko-Biała – cz. II (sygn. 13/188/297)

  • Powiększ zdjęcie Pismo z 1925 r. Izraelickiej Gminy Wyznaniowej w Bielsku (sygn. 13/188/297)

    Pismo z 1925 r. Izraelickiej Gminy Wyznaniowej w Bielsku (sygn. 13/188/297)

  • Powiększ zdjęcie Pismo z 1924 r. Zarządu Głównego Macierzy w Cieszynie skierowane do bielskiego magistratu (sygn. 13/8/2082)

    Pismo z 1924 r. Zarządu Głównego Macierzy w Cieszynie skierowane do bielskiego magistratu (sygn. 13/8/2082)

  • Powiększ zdjęcie Odezwa Towarzystwa Szkoły Ludowej w sprawie „Daru Narodowego 3-go Maja” (sygn. 13/360/1563)

    Odezwa Towarzystwa Szkoły Ludowej w sprawie „Daru Narodowego 3-go Maja” (sygn. 13/360/1563)

  • Powiększ zdjęcie Pismo z 1925 roku Komitetu Obchodowego do zatorskiego magistratu (sygn. 13/360/1563)

    Pismo z 1925 roku Komitetu Obchodowego do zatorskiego magistratu (sygn. 13/360/1563)

  • Powiększ zdjęcie Pismo 3 Pułku Strzelców Podhalańskich skierowane do władz miejskich Żywca (sygn. 13/885/77)

    Pismo 3 Pułku Strzelców Podhalańskich skierowane do władz miejskich Żywca (sygn. 13/885/77)

  • Powiększ zdjęcie Sprawozdanie z 1945 r. z przebiegu uroczystości rocznicy Konstytucji 3 Maja w Oświęcimiu (sygn. 13/729/19)

    Sprawozdanie z 1945 r. z przebiegu uroczystości rocznicy Konstytucji 3 Maja w Oświęcimiu (sygn. 13/729/19)

  • Powiększ zdjęcie Sprawozdanie z 1945 r. - uroczystość rocznicy Konstytucji 3 Maja w Białej Kr. – cz. I (sygn. 13/729/19)

    Sprawozdanie z 1945 r. - uroczystość rocznicy Konstytucji 3 Maja w Białej Kr. – cz. I (sygn. 13/729/19)

  • Powiększ zdjęcie Sprawozdanie z 1945 r. - uroczystość rocznicy Konstytucji 3 Maja w Białej Kr. – cz. II (sygn. 13/729/19)

    Sprawozdanie z 1945 r. - uroczystość rocznicy Konstytucji 3 Maja w Białej Kr. – cz. II (sygn. 13/729/19)

  • Powiększ zdjęcie Program uroczystości majowych zorganizowanych w 1946 r. w Andrychowie (sygn. 13/490/I/1059)

    Program uroczystości majowych zorganizowanych w 1946 r. w Andrychowie (sygn. 13/490/I/1059)

  • Powiększ zdjęcie Uchwała KCZZ  z 1947 r. z wezwaniem do normalnej pracy 3 i 9 maja (sygn. 13/958/53)

    Uchwała KCZZ z 1947 r. z wezwaniem do normalnej pracy 3 i 9 maja (sygn. 13/958/53)

  • Powiększ zdjęcie Pismo Wojewody Krakowskiego z 1948 r. (sygn. 13/364/25)

    Pismo Wojewody Krakowskiego z 1948 r. (sygn. 13/364/25)

  • Powiększ zdjęcie Ulotka „Solidarności” nawiązująca do Konstytucji 3 Maja (sygn. 13/490/I/341)

    Ulotka „Solidarności” nawiązująca do Konstytucji 3 Maja (sygn. 13/490/I/341)

  • Powiększ zdjęcie Ulotka „Solidarności” nawiązująca do Konstytucji 3 Maja (sygn. 13/490/I/341)

    Ulotka „Solidarności” nawiązująca do Konstytucji 3 Maja (sygn. 13/490/I/341)

  • Powiększ zdjęcie Gazeta Plakatowa z 1987 r. wykorzystująca symbolikę rocznicy Konstytucji 3 Maja (sygn. 13/490/I/517)

    Gazeta Plakatowa z 1987 r. wykorzystująca symbolikę rocznicy Konstytucji 3 Maja (sygn. 13/490/I/517)

  • Powiększ zdjęcie Plakat z 1989 roku - rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja jako święto SD (sygn. 13/490/I/519)

    Plakat z 1989 roku - rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja jako święto SD (sygn. 13/490/I/519)

  • Powiększ zdjęcie Plakat dotyczący obchodów rocznicy Konstytucji 3 Maja w 1990 roku w Żywcu (sygn. 13/490/II/2216)

    Plakat dotyczący obchodów rocznicy Konstytucji 3 Maja w 1990 roku w Żywcu (sygn. 13/490/II/2216)

  • Powiększ zdjęcie Plakat dotyczący obchodów rocznicy Konstytucji 3 Maja w 1993 roku w Wadowicach (sygn. 13/490/I/336)

    Plakat dotyczący obchodów rocznicy Konstytucji 3 Maja w 1993 roku w Wadowicach (sygn. 13/490/I/336)

  • Powiększ zdjęcie Plakat dotyczący obchodów rocznicy Konstytucji 3 Maja w 1997 roku w Oświęcimiu (sygn. 13/490/I/335)

    Plakat dotyczący obchodów rocznicy Konstytucji 3 Maja w 1997 roku w Oświęcimiu (sygn. 13/490/I/335)

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2021-04-30
Data publikacji:2021-04-30
Osoba sporządzająca dokument:Michał Jarnot
Osoba wprowadzająca dokument:Piotr Lis
Liczba odwiedzin:229